ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ସଂସ୍କୃତି (Paleolithic Cultures)
ଅଧ୍ୟାୟ–୧: ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ସଂସ୍କୃତି (Paleolithic Cultures)
Unit–II: ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ଶିକାରୀ–ସଂଗ୍ରାହକ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ
UG / PG History • UPSC / OPSC • eSikhya.in
୧. ଉପକ୍ରମ (Introduction)
ମାନବ ସଭ୍ୟତାର ଇତିହାସ ଅଧ୍ୟୟନରେ ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ଯୁଗର ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି। ଯେଉଁ ସମୟରେ ମଣିଷ ଲେଖାପଢ଼ା କିମ୍ବା ଲିଖିତ ଦଲିଲର ବ୍ୟବହାର ଆରମ୍ଭ କରିନଥିଲା, ସେହି ସମୟକୁ ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ଯୁଗ (Prehistoric Period) କୁହାଯାଏ। ଏହି ଯୁଗର ଇତିହାସ ଜାଣିବା ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଅବଶେଷ, ପଥର ଉପକରଣ, ଜୀବାଶ୍ମ, ଗୁମ୍ଫାଚିତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ବାସସ୍ଥାନର ପ୍ରମାଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରାଯାଏ।
ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗ (Stone Age) ମାନବ ଇତିହାସର ଏକ ଦୀର୍ଘ ପର୍ଯ୍ୟାୟ। ଏହି ସମୟରେ ମଣିଷ ପଥରରେ ନିର୍ମିତ ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲା। ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗକୁ ସାଧାରଣତଃ ତିନୋଟି ପ୍ରମୁଖ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ:
- ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗ (Paleolithic Age)
- ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗ (Mesolithic Age)
- ନବ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗ (Neolithic Age)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ନିମ୍ନ, ମଧ୍ୟ ଓ ଉଚ୍ଚ ପର୍ଯ୍ୟାୟ; ସେମାନଙ୍କର ପଥର ଉପକରଣ, ଭାରତର ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ସ୍ଥଳୀ ଏବଂ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ ପ୍ରଣାଳୀ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି।
୨. ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ଅର୍ଥ ଓ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ
ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗକୁ ଇଂରାଜୀରେ Paleolithic Age କୁହାଯାଏ। ଏହି ଶବ୍ଦଟି ଗ୍ରୀକ୍ ଭାଷାର Palaio (ପୁରାତନ) ଏବଂ Lithos (ପଥର) ଶବ୍ଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି “ପୁରାତନ ପଥର ଯୁଗ”।
ଏହି ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ ମାନବ ବିକାଶର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଚୀନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ପ୍ରମାଣ ଲକ୍ଷାଧିକ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା। ଏହାର ସଠିକ୍ କାଳସୀମା ଅଞ୍ଚଳ, ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ନୂତନ ଗବେଷଣା ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ।
ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ପ୍ରମୁଖ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ
- ମଣିଷ ପଥରରେ ତିଆରି ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲା।
- ଜୀବିକାର ପ୍ରମୁଖ ଆଧାର ଥିଲା ଶିକାର, ମାଛ ଧରିବା ଏବଂ ବନ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦରୁ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ।
- ଅଧିକାଂଶ ସମୁଦାୟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜଳର ଉପଲବ୍ଧତା ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରୁଥିଲେ।
- ଗୁମ୍ଫା, ପ୍ରସ୍ତର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ ଏବଂ ଖୋଲା ପରିବେଶରେ ଅସ୍ଥାୟୀ ବାସସ୍ଥାନର ପ୍ରମାଣ ମିଳେ।
- ପରିବେଶ ଓ ଜଳବାୟୁ ସହିତ ଖାପ ଖୁଆଇବା ପାଇଁ ମଣିଷ ନିଜର ଉପକରଣ ଓ ଜୀବନଶୈଳୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲା।
- ଅଗ୍ନିର ବ୍ୟବହାର କ୍ରମେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି, ଉଷ୍ଣତା ଓ ସୁରକ୍ଷାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଏହାର ବ୍ୟବହାର ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକା ସମୟରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇନଥିଲା।
- ଏହି ଯୁଗରେ କୃଷି, ସ୍ଥାୟୀ ଗ୍ରାମଜୀବନ ଓ ପଶୁପାଳନ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଅର୍ଥନୀତି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇନଥିଲା।
୩. ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ତିନୋଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟ
ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗକୁ ଉପକରଣ ନିର୍ମାଣ ପ୍ରଣାଳୀ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ଉନ୍ନତି ଏବଂ ମାନବ ଜୀବନଶୈଳୀ ଆଧାରରେ ତିନୋଟି ପ୍ରମୁଖ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ।
୩.୧ ନିମ୍ନ ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗ (Lower Paleolithic)
ଆନୁମାନିକ ଭାବେ ୨୦ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଦୀର୍ଘ ପର୍ଯ୍ୟାୟ; ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁସାରେ ତାରିଖ ଭିନ୍ନ।
ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବଡ଼ ଓ ମୋଟା ପଥର ଉପକରଣ, ବିଶେଷକରି ହସ୍ତକୁଠାର (Handaxe), କ୍ଲିଭର (Cleaver) ଏବଂ ଚପର (Chopper) ବ୍ୟବହାର ଦେଖାଯାଏ। ଭାରତରେ ଅଶୁଲୀୟ (Acheulean) ଉପକରଣ ପରମ୍ପରା ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଲକ୍ଷଣ।
୩.୨ ମଧ୍ୟ ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗ (Middle Paleolithic)
ଭାରତର ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ମୋଟାମୋଟି ୧,୫୦,୦୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରାୟ ୪୦,୦୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ସମୟସୀମା ସର୍ବତ୍ର ସମାନ ନୁହେଁ।
ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପଥରରୁ ଛୋଟ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖଣ୍ଡ ବାହାର କରି ଉପକରଣ ତିଆରି କରାଯାଉଥିଲା। ସ୍କ୍ରାପର, ପଏଣ୍ଟ ଓ ଫ୍ଲେକ୍ ଉପକରଣର ଗୁରୁତ୍ୱ ବଢ଼ିଥିଲା। କିଛି ସଂସ୍କୃତିରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କୋର୍ (Prepared Core) ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା।
୩.୩ ଉଚ୍ଚ ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗ (Upper Paleolithic)
ଭାରତର ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରାୟ ୪୦,୦୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ୧୦,୦୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ଅଞ୍ଚଳଭେଦରେ ତାରିଖ ବଦଳେ।
ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବ୍ଲେଡ୍ (Blade), ବ୍ୟୁରିନ୍ (Burin) ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଲମ୍ବା ପଥର ଉପକରଣର ବିକାଶ ଘଟିଥିଲା। ହାଡ଼ ଓ ଶିଙ୍ଗର ଉପକରଣ, ଅଳଙ୍କାର ଏବଂ କଳାତ୍ମକ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିର ପ୍ରମାଣ କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଟୀକା: ଏହି ତିନି-ଭାଗ ବିଭାଜନ ମୁଖ୍ୟତଃ ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ପରମ୍ପରା ବୁଝିବା ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ। ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉପକରଣ ଶୈଳୀର ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମାନ ସମୟରେ ଘଟିନଥିଲା।
୪. ତିନୋଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟର ପଥର ଉପକରଣର ପ୍ରକାର (Tool Typologies)
ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ମାନେ ପଥର ଉପକରଣର ଆକାର, ନିର୍ମାଣ ପ୍ରଣାଳୀ, ଧାର, କଞ୍ଚାମାଲ ଓ ବ୍ୟବହାର ଆଧାରରେ ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ସଂସ୍କୃତିର ବିକାଶକୁ ବୁଝନ୍ତି। ଏହି ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକୁ ସାଧାରଣତଃ କୋର୍ ଟୁଲ୍, ଫ୍ଲେକ୍ ଟୁଲ୍ ଏବଂ ବ୍ଲେଡ୍ ଟୁଲ୍ ଭାବରେ ବୁଝାଯାଏ।
Pre and protohistoric cultures of India
+2
୪.୧ ନିମ୍ନ ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ଉପକରଣ
6
(କ) ହସ୍ତକୁଠାର (Handaxe): ଏହା ଏକ ଦୁଇପାର୍ଶ୍ୱୀୟ ଭାବରେ ଖୋଦିତ ପଥର ଉପକରଣ। ଏହାର ଆଗ ଭାଗ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ଆକୃତି ସାଧାରଣତଃ ଡିମ୍ବାକାର, ନାଶପାତି ଆକୃତିର କିମ୍ବା ତ୍ରିକୋଣାକାର ହୋଇଥାଏ। ମାଂସ କାଟିବା, ପଶୁଙ୍କ ଶବରୁ ମାଂସ ଅଲଗା କରିବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାଟିବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହା ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିବା ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।
(ଖ) କ୍ଲିଭର (Cleaver): ଏହାର ପ୍ରଶସ୍ତ ଓ ସିଧା କାଟିବା ଧାର ଥାଏ। ଏହାକୁ କାଟିବା ଓ ଖଣ୍ଡ କରିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ କରାଯାଏ।
(ଗ) ଚପର ଓ ଚପିଂ ଟୁଲ୍ (Chopper and Chopping Tool): ଏହି ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ଗୋଟିଏ କିମ୍ବା ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ପଥର ଖଣ୍ଡ ଛଡ଼ାଇ ଧାର ତିଆରି କରି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଉଥିଲା।
(ଘ) କୋର୍ ଟୁଲ୍ (Core Tool): ପଥରର ମୂଳ ଖଣ୍ଡକୁ ଆଘାତ କରି ଇଚ୍ଛିତ ଆକୃତି ଦେଇ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ଉପକରଣ।
ପ୍ରଯୁକ୍ତିଗତ ଗୁରୁତ୍ୱ: ଏହି ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ ମାନବର ଯୋଜନାବଦ୍ଧ ନିର୍ମାଣ କୌଶଳ, ପଥରର ଗୁଣ ଚିହ୍ନିବାର ଦକ୍ଷତା ଏବଂ ପରିବେଶରୁ ସମ୍ବଳ ଉପଯୋଗ କରିବାର କ୍ଷମତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
୪.୨ ମଧ୍ୟ ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ଉପକରଣ
8
(କ) ଫ୍ଲେକ୍ (Flake): ବଡ଼ ପଥରରୁ ଆଘାତ ଦ୍ୱାରା ଅଲଗା ହୋଇଥିବା ପଥର ଖଣ୍ଡ। ଏହାକୁ ଆବଶ୍ୟକ ଅନୁସାରେ ଘଷି କିମ୍ବା ଛୋଟ ଆଘାତ ଦେଇ ଉପକରଣରେ ପରିଣତ କରାଯାଉଥିଲା।
(ଖ) ସ୍କ୍ରାପର (Scraper): ପଶୁଚର୍ମରୁ ମାଂସ ଓ ଚର୍ବି ହଟାଇବା, ଚର୍ମ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଏବଂ କେତେକ ଉଦ୍ଭିଦଜାତ ପଦାର୍ଥର କାମରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିବା ସମ୍ଭାବନା ଅଛି।
(ଗ) ପଏଣ୍ଟ (Point): ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଗ୍ରଭାଗ ଥିବା ଉପକରଣ। ଏହା ଶିକାର କିମ୍ବା କାଟିବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଇପାରେ। କେତେକ ପଏଣ୍ଟକୁ କାଠର ଦଣ୍ଡ ସହିତ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିବା ସମ୍ଭାବନା ମଧ୍ୟ ରହିଛି।
(ଘ) ବୋରର୍ (Borer): ଛୋଟ ଛିଦ୍ର କରିବା ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଗ୍ରଭାଗ ଥିବା ଉପକରଣ।
(ଙ) ପ୍ରସ୍ତୁତ କୋର୍ ପ୍ରଣାଳୀ (Prepared Core Technique): ଏହି ପ୍ରଣାଳୀରେ ପଥରର ମୂଳ ଖଣ୍ଡକୁ ପ୍ରଥମେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକୃତିରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉଥିଲା। ପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଆଘାତ ଦେଇ ଆବଶ୍ୟକ ଆକାରର ଫ୍ଲେକ୍ ବାହାର କରାଯାଉଥିଲା। ଲେଭାଲୱା (Levallois) ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଏହାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଉଦାହରଣ।
ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ଉପକରଣର ଆକାର ଓ ଧାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ଅଧିକ ଯୋଜନାବଦ୍ଧ ନିର୍ମାଣ ପ୍ରଣାଳୀର ବ୍ୟବହାର।
Pre and protohistoric cultures of India
+1
୪.୩ ଉଚ୍ଚ ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ଉପକରଣ
9
(କ) ବ୍ଲେଡ୍ (Blade): ଲମ୍ବା, ତୁଳନାମୂଳକ ସରୁ ପଥର ଖଣ୍ଡ, ଯାହାର ଲମ୍ବ ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରସ୍ଥର ଦୁଇଗୁଣ ବା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ। ଏହାରୁ ଛୁରୀ ସଦୃଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାରଯୁକ୍ତ ଉପକରଣ ତିଆରି ହୋଇପାରୁଥିଲା।
(ଖ) ବ୍ୟୁରିନ୍ (Burin): ଏହା ଏକ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଧାର ଥିବା ଉପକରଣ। ହାଡ଼, ଶିଙ୍ଗ କିମ୍ବା କାଠ ଉପରେ ଖୋଦେଇ ଓ କାଟିବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହା ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଇପାରେ।
(ଗ) ବ୍ୟାକ୍ଡ ବ୍ଲେଡ୍ (Backed Blade): ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ୱର ଧାରକୁ ଭୋଥରା କରି ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଧାର ରଖାଯାଉଥିଲା। ଏପରି ଉପକରଣକୁ ଧରିବା କିମ୍ବା ଯୌଗିକ ଉପକରଣରେ ସଂଯୋଜନ କରିବା ସହଜ ହୋଇଥିଲା।
(ଘ) ହାଡ଼ ଉପକରଣ (Bone Tools): କେତେକ ସ୍ଥଳରେ ହାଡ଼ରେ ତିଆରି ଉପକରଣ ମିଳିଛି। ଏହା ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ବିବିଧ ବ୍ୟବହାରକୁ ସୂଚାଏ।
(ଙ) ଯୌଗିକ ଉପକରଣ (Composite Tools): ପଥରର ଧାରକୁ କାଠ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ସହିତ ଯୋଡ଼ି ଅଧିକ ଉପଯୋଗୀ ଉପକରଣ ତିଆରି କରାଯାଇଥାଇପାରେ। ତେବେ ଏହାର ବ୍ୟବହାର ସ୍ଥଳ ଓ ଉପକରଣର ପ୍ରମାଣ ଅନୁସାରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯିବା ଉଚିତ।
ତୁଳନାତ୍ମକ ସାରଣୀ
| ବିଷୟ | ନିମ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ | ମଧ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ | ଉଚ୍ଚ ପର୍ଯ୍ୟାୟ |
|---|---|---|---|
| ମୁଖ୍ୟ ଉପକରଣ | ହସ୍ତକୁଠାର, କ୍ଲିଭର | ଫ୍ଲେକ୍, ସ୍କ୍ରାପର, ପଏଣ୍ଟ | ବ୍ଲେଡ୍, ବ୍ୟୁରିନ୍ |
| ନିର୍ମାଣର ମୁଖ୍ୟ ଧାରା | କୋର୍ ଓ ଦୁଇପାର୍ଶ୍ୱୀୟ ଖୋଦନ | ଫ୍ଲେକ୍ ଆଧାରିତ ନିର୍ମାଣ | ବ୍ଲେଡ୍ ଆଧାରିତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ନିର୍ମାଣ |
| ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରଯୁକ୍ତି | ଅଶୁଲୀୟ ପରମ୍ପରା | ପ୍ରସ୍ତୁତ କୋର୍ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଫ୍ଲେକ୍ | ବ୍ଲେଡ୍ ଉତ୍ପାଦନ ଓ ବିଶେଷୀକୃତ ଉପକରଣ |
| ସାଧାରଣ କଞ୍ଚାମାଲ | କ୍ୱାର୍ଟଜାଇଟ୍ ଓ ଅନ୍ୟ କଠିନ ପଥର | କ୍ୱାର୍ଟଜାଇଟ୍, ଚର୍ଟ, ଚାଲସେଡୋନି ଇତ୍ୟାଦି | ଚର୍ଟ, ଚାଲସେଡୋନି, ଜାସ୍ପର ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ ପଥର |
| ପ୍ରମୁଖ ଗୁରୁତ୍ୱ | ବଡ଼ କାଟିବା ଉପକରଣ | ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଫ୍ଲେକ୍ ନିର୍ମାଣ | ଲମ୍ବା ବ୍ଲେଡ୍ ଓ ବିଶେଷୀକୃତ ଉପକରଣ |
ପରୀକ୍ଷା ଟୀକା: ଏହି ସାରଣୀ ସାଧାରଣ ପ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ଦର୍ଶାଏ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପକରଣ ପ୍ରକାର କେବଳ ଗୋଟିଏ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ମାତ୍ର ମିଳେ ବୋଲି ଧରିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।
୫. ଭାରତରେ ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥଳୀ ଓ ବିତରଣ
ଭାରତରେ ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ସ୍ଥଳୀଗୁଡ଼ିକ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକା, ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ, ପଥର ମିଳୁଥିବା ସ୍ଥାନ, ଗୁମ୍ଫା ଓ ପ୍ରସ୍ତର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀରେ ମିଳିଛି। ଏହାର ବିତରଣ ଦର୍ଶାଏ ଯେ ପ୍ରାଚୀନ ମାନବ ସମୁଦାୟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶରେ ଜୀବନଯାପନ କରୁଥିଲେ।
Pre and protohistoric cultures of India
+2
୫.୧ ନିମ୍ନ ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥଳୀ
| ସ୍ଥଳୀ | ରାଜ୍ୟ / ଅଞ୍ଚଳ | ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଗୁରୁତ୍ୱ |
|---|---|---|
| ଅତ୍ତିରମ୍ପାକ୍କମ୍ (Attirampakkam) | ତାମିଲନାଡୁ | ପ୍ରାଚୀନ ଅଶୁଲୀୟ ଉପକରଣ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥଳୀ |
| ହୁନ୍ସଗି (Hunsgi) | କର୍ଣ୍ଣାଟକ | ଅନେକ ପ୍ରସ୍ତର ଉପକରଣ ଓ ଉତ୍ପାଦନ ସ୍ଥଳୀର ପ୍ରମାଣ |
| ଇସାମପୁର (Isampur) | କର୍ଣ୍ଣାଟକ | ପଥର ଉପକରଣ ନିର୍ମାଣ ଓ କଞ୍ଚାମାଲ ବ୍ୟବହାର ଅଧ୍ୟୟନରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ |
| ନର୍ମଦା ଉପତ୍ୟକା | ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ | ପ୍ରସ୍ତର ଉପକରଣ ସହିତ ମାନବ ବିକାଶ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ପରିବେଶର ପ୍ରମାଣ |
| ଭୀମବେଟକା (Bhimbetka) | ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ | ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ଉପକରଣ ଓ ପ୍ରସ୍ତର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ |
| ସୋଆନ୍ ଉପତ୍ୟକା (Soan Valley) | ବର୍ତ୍ତମାନର ପାକିସ୍ତାନ | ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ପ୍ରାଚୀନ ପେବଲ୍-ଟୁଲ୍ ପରମ୍ପରା ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ |
ବିଶେଷ ତଥ୍ୟ: ଭାରତରେ ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ଗବେଷଣାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଇତିହାସରେ ରବର୍ଟ ବ୍ରୁସ୍ ଫୁଟ୍ (Robert Bruce Foote) ଙ୍କ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଦାନ ରହିଛି। ସେ ୧୮୬୩ ମସିହାରେ ତାମିଲନାଡୁର ପଲ୍ଲାଭରମ୍ ଅଞ୍ଚଳରୁ ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ପଥର ଉପକରଣ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ।
Pre and protohistoric cultures of India
+1
୫.୨ ମଧ୍ୟ ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥଳୀ
| ସ୍ଥଳୀ | ରାଜ୍ୟ / ଅଞ୍ଚଳ | ଗୁରୁତ୍ୱ |
|---|---|---|
| ନେଭାସା (Nevasa) | ମହାରାଷ୍ଟ୍ର | ଫ୍ଲେକ୍ ଆଧାରିତ ଉପକରଣ ସଂସ୍କୃତିର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରମାଣ |
| ଭୀମବେଟକା | ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ | ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ଉପକରଣ |
| ଗୋଦାବରୀ ଉପତ୍ୟକା | ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର କିଛି ଅଞ୍ଚଳ | ଫ୍ଲେକ୍, ସ୍କ୍ରାପର ଓ ପଏଣ୍ଟ ଉପକରଣ |
| କୋର୍ଟାଲାୟାର୍ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକା | ତାମିଲନାଡୁ | ବିଭିନ୍ନ ପଥର ଉପକରଣ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରମାଣ |
| କୁର୍ନୁଲ୍ ଅଞ୍ଚଳ | ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ | ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ଗୁମ୍ଫା ଓ ଉପକରଣ ସଂସ୍କୃତି |
| ମଞ୍ଜରା ଉପତ୍ୟକା | ମହାରାଷ୍ଟ୍ର | ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ଉପକରଣ ସ୍ଥଳୀ |
ନେଭାସାରେ ଏଚ୍. ଡି. ସାଙ୍କାଲିଆ (H. D. Sankalia) ୧୯୫୫ ମସିହାରେ ଫ୍ଲେକ୍ ଉପକରଣ ପରମ୍ପରାକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲେ। ଭାରତୀୟ ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଏହା ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଘଟଣା।
Pre and protohistoric cultures of India
+1
୫.୩ ଉଚ୍ଚ ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥଳୀ
| ସ୍ଥଳୀ | ରାଜ୍ୟ / ଅଞ୍ଚଳ | ଗୁରୁତ୍ୱ |
|---|---|---|
| ପଟନେ (Patne) | ମହାରାଷ୍ଟ୍ର | ବ୍ଲେଡ୍ ଓ ବ୍ୟୁରିନ୍ ଉପକରଣ ପରମ୍ପରା |
| କୁର୍ନୁଲ୍ ଗୁମ୍ଫା | ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ | ପଥର ଓ ହାଡ଼ ଉପକରଣର ପ୍ରମାଣ |
| ଭୀମବେଟକା | ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ | ଉଚ୍ଚ ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ପ୍ରମାଣ |
| ବେଲନ୍ ଉପତ୍ୟକା | ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ | ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ଉପକରଣ ସଂସ୍କୃତିର ଅଧ୍ୟୟନ |
| ନାଗାର୍ଜୁନକୋଣ୍ଡା | ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ | ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ସ୍ଥଳୀ ଓ ଉପକରଣ ପରମ୍ପରା |
ଏହି ସ୍ଥଳୀଗୁଡ଼ିକରେ ମିଳିଥିବା ବ୍ଲେଡ୍, ବ୍ୟୁରିନ୍, ଫ୍ଲେକ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଉଚ୍ଚ ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ପ୍ରଯୁକ୍ତିଗତ ବିକାଶ ବିଷୟରେ ଜାଣିହୁଏ।
Pre and protohistoric cultures of India
+1
୬. ଓଡ଼ିଶାରେ ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ପ୍ରମାଣ
ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ଇତିହାସ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଏହାର ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ, ନଦୀ ଉପତ୍ୟକା, ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀଗୁଡ଼ିକର ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି। ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରୁ ମିଳିଥିବା ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଅବଶେଷ ଆଦିମ ମାନବଙ୍କ ଜୀବନଯାପନ, ପଥର ଉପକରଣ ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ପରିବେଶ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ବୁଝିବାରେ ସହାୟକ ହୁଏ।
ପ୍ରମୁଖ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଗୁରୁତ୍ୱ
- ମୟୂରଭଞ୍ଜ: ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ପଥର ଉପକରଣ ଗବେଷଣାରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି। ପ୍ରାଚୀନ ପଥର ଉପକରଣ ଓ ସେଗୁଡ଼ିକର ନିର୍ମାଣ ପ୍ରଣାଳୀ ଏଠାକାର ଅଧ୍ୟୟନର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ।
- ମହାନଦୀ ଉପତ୍ୟକା: ନଦୀ ଓ ଏହାର ଉପନଦୀ ନିକଟସ୍ଥ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରାଚୀନ ମାନବଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ, ପଥର ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ବଳ ଯୋଗାଇପାରୁଥିଲା। ତେବେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥଳୀର ପ୍ରମାଣକୁ ଅଲଗା ଭାବରେ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
- ପୂର୍ବଘାଟ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ: ପାହାଡ଼ିଆ ଭୂପୃଷ୍ଠ, ଜଳସମ୍ବଳ ଏବଂ ପଥର ଉପଲବ୍ଧତା ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ଜୀବନ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
- ପଞ୍ଚପୀର ଅଞ୍ଚଳ: ପୂର୍ବ ଭାରତର ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ଉପକରଣ ପରମ୍ପରା ସମ୍ପର୍କିତ ଗବେଷଣାରେ ଏହି ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। Pre and protohistoric cultures of India+1
ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା ଟୀକା: ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବାବେଳେ ପଥର ଉପକରଣର ପ୍ରକାର, ନଦୀ ଉପତ୍ୟକା ସହିତ ସମ୍ପର୍କ, କଞ୍ଚାମାଲର ଉପଲବ୍ଧତା ଏବଂ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ସ୍ଥଳୀର ସଠିକ୍ କାଳନିର୍ଣ୍ଣୟ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତୁ।
୭. ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ ପ୍ରଣାଳୀ (Subsistence Pattern)
ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ମଣିଷ ମୁଖ୍ୟତଃ ପ୍ରକୃତିରୁ ମିଳୁଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିଲା। ସେହି ସମୟର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ଶିକାର ଓ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଆଧାରିତ ଅର୍ଥନୀତି (Hunting and Gathering Economy) କୁହାଯାଏ।
୭.୧ ଶିକାର (Hunting)
ଶିକାର ଆଦିମ ମାନବଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଣର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଉପାୟ ଥିଲା। ସେମାନେ ପରିବେଶରେ ଉପଲବ୍ଧ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଶିକାର କରୁଥିଲେ।
ଶିକାରର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ:
- ମାଂସ ଓ ଚର୍ବି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା।
- ପଶୁଚର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କିମ୍ବା ଶରୀର ଆବରଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା।
- ହାଡ଼ ଓ ଶିଙ୍ଗରୁ ଉପକରଣ ତିଆରି କରିବା।
- ଶିକାର ପାଇଁ ପଥରର ଧାରଯୁକ୍ତ ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରିବା।
ପଶୁଙ୍କ ଅବଶେଷ, କାଟିବାର ଚିହ୍ନ ଥିବା ହାଡ଼ ଏବଂ ପଥର ଉପକରଣର ବ୍ୟବହାର ଚିହ୍ନ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ମାନେ ଶିକାର ସମ୍ପର୍କିତ ତଥ୍ୟ ଅନୁମାନ କରନ୍ତି।
୭.୨ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ (Gathering)
ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଶିକାର ସହିତ ଜୀବିକାର ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଆଧାର ଥିଲା। ମଣିଷ ପ୍ରକୃତିରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିଲା।
- ଫଳ ଓ ବନ୍ୟ ବେରି।
- ଖାଦ୍ୟଯୋଗ୍ୟ ମଞ୍ଜି ଓ ବାଦାମଜାତୀୟ ଫଳ।
- କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟଯୋଗ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ।
- କେତେକ ପରିବେଶରେ ମହୁ, କୀଟପତଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଛୋଟ ଜୀବ।
ଏହି ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ମଣିଷକୁ ଋତୁ, ଉଦ୍ଭିଦର ବୃଦ୍ଧି, ଖାଦ୍ୟର ଉପଲବ୍ଧତା ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ବିଷୟରେ ଅନୁଭବ ଆହରଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା।
୭.୩ ମାଛ ଧରିବା ଓ ଜଳଜ ସମ୍ବଳର ବ୍ୟବହାର
ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଳାଶୟ ନିକଟରେ ବାସ କରୁଥିବା କେତେକ ମାନବ ସମୁଦାୟ ମାଛ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଳଜ ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ବଳ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ମାଛ ଧରିବାର ପ୍ରମାଣ ସବୁ ସ୍ଥଳୀରେ ସମାନ ନୁହେଁ।
ଜଳାଶୟ ନିକଟରେ ମାନବ ବସତି ଗଢ଼ିଉଠିବାର କେତେକ କାରଣ ଥିଲା:
- ପାନୀୟ ଜଳର ସୁବିଧା।
- ପଶୁ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ସମ୍ବଳର ଉପଲବ୍ଧତା।
- ପଥର ଉପକରଣ ତିଆରି ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ କଞ୍ଚାମାଲ ମିଳିବା।
- ଯାତାୟାତ ଓ ପରିବେଶକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବାର ସୁବିଧା।
୭.୪ ଯାଯାବର ଜୀବନଶୈଳୀ (Nomadic Lifestyle)
ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ଅନେକ ସମୁଦାୟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜଳର ଉପଲବ୍ଧତା ଅନୁସାରେ ନିଜର ବାସସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଜୀବନଶୈଳୀକୁ ଯାଯାବର ଜୀବନଶୈଳୀ କୁହାଯାଏ।
ଏହାର ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ଥିଲା:
- ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ।
- ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜଳର ଅସ୍ଥାୟୀ ଉପଲବ୍ଧତା।
- ଶିକାରଯୋଗ୍ୟ ପଶୁଙ୍କ ଗତିବିଧି।
- ପଥର ଉପକରଣ ତିଆରି ପାଇଁ ନୂତନ କଞ୍ଚାମାଲ ଖୋଜିବା।
- ପରିବେଶଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ଜଳବାୟୁର ପ୍ରଭାବ।
ତଥାପି, ସମସ୍ତ ସମୁଦାୟ ସବୁବେଳେ ନିରନ୍ତର ଗତିଶୀଳ ଥିଲେ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମ୍ବଳ ଉପଲବ୍ଧ ଥିବା ସମୟରେ ମଣିଷ ଅଧିକ ଦିନ ରହୁଥିବା ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।
୭.୫ ଅଗ୍ନିର ବ୍ୟବହାର
ଅଗ୍ନିର ବ୍ୟବହାର ମାନବ ଜୀବନରେ ଏକ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଥିଲା। ଏହାର ବ୍ୟବହାର ସମୟ ଓ ପ୍ରସାର ବିଷୟରେ ଅଞ୍ଚଳଭେଦରେ ପ୍ରମାଣ ଭିନ୍ନ ରହିଛି।
ଅଗ୍ନିର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉପଯୋଗ:
- ଥଣ୍ଡାରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା।
- ଅନ୍ଧକାରରେ ଆଲୋକ ପାଇବା।
- ଖାଦ୍ୟ ରାନ୍ଧିବା ଓ ଏହାକୁ ଖାଇବାଯୋଗ୍ୟ କରିବା।
- କେତେକ ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁଙ୍କଠାରୁ ସୁରକ୍ଷା ପାଇବା।
- ସାମୂହିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ସହଜ କରିବା।
୭.୬ ସାମାଜିକ ସଂଗଠନ ଓ ସହଯୋଗ
ଶିକାର ଓ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଆଧାରିତ ଜୀବନରେ ପରସ୍ପର ସହଯୋଗର ଗୁରୁତ୍ୱ ଥିଲା। ଦଳରେ ଶିକାର କରିବା, ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଓ ଶିଶୁଙ୍କ ଯତ୍ନ ନେବା ମାନବ ଜୀବନର ଅଂଶ ହୋଇଥାଇପାରେ।
କିନ୍ତୁ ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ସମସ୍ତ ସମୁଦାୟର ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏକାପରି ଥିଲା ବୋଲି ପ୍ରମାଣ ନାହିଁ। ତେଣୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସାମାଜିକ ନିୟମ ବିଷୟରେ ନିଷ୍କର୍ଷ ନେବା ପାଇଁ ସତର୍କତା ଆବଶ୍ୟକ।
୮. ପରିବେଶ ଓ ମାନବ ଜୀବନର ସମ୍ପର୍କ
ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ମଣିଷ ପରିବେଶ ସହିତ ଗଭୀର ଭାବରେ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା। ପ୍ରାଚୀନ ଜଳବାୟୁ, ବନସ୍ପତି, ପଶୁଜଗତ ଓ ଭୂପୃଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ଜୀବନଯାପନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିଲା।
- ନଦୀ ଉପତ୍ୟକା: ଜଳ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପଥର ଉପକରଣ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ।
- ପାହାଡ଼ ଓ ପ୍ରସ୍ତର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ: ଆଶ୍ରୟ ଓ ପରିବେଶ ନିରୀକ୍ଷଣରେ ସହାୟକ।
- ଘାସଭୂମି: ଶିକାରଯୋଗ୍ୟ ପଶୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଜୀବସମ୍ବଳ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇପାରୁଥିଲା।
- ଜଙ୍ଗଲ: ଫଳ, କନ୍ଦମୂଳ, କାଠ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ଉତ୍ସ।
ଏହି ସମ୍ପର୍କକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ମାନେ ପଥର ଉପକରଣ, ପଶୁ ଜୀବାଶ୍ମ, ମାଟିର ସ୍ତର, ପରାଗକଣ ଓ ଅନ୍ୟ ପରିବେଶଗତ ପ୍ରମାଣର ବିଶ୍ଳେଷଣ କରନ୍ତି।
୯. ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ୱ
ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗ କେବଳ ପଥର ଉପକରଣର ଇତିହାସ ନୁହେଁ; ଏହା ମାନବର ପ୍ରଯୁକ୍ତି, ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳନ ଓ ସାମାଜିକ ଜୀବନର ଦୀର୍ଘ ବିକାଶକୁ ବୁଝିବାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ।
ଏହାର ପ୍ରମୁଖ ଅବଦାନ ହେଉଛି:
- ପଥର ଉପକରଣ ନିର୍ମାଣରେ କ୍ରମାଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ।
- ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳକୁ ଚିହ୍ନିବା ଓ ବ୍ୟବହାର କରିବାର ଦକ୍ଷତା।
- ଶିକାର ଓ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଆଧାରିତ ଅର୍ଥନୀତିର ବିକାଶ।
- ବିଭିନ୍ନ ଭୌଗୋଳିକ ଅଞ୍ଚଳରେ ମାନବ ବସତିର ପ୍ରସାର।
- ପରବର୍ତ୍ତୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତର ଓ ନବ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ଜୀବନଶୈଳୀ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଆଧାର ପ୍ରଦାନ।
୧୦. ଉପସଂହାର (Conclusion)
ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗ ମାନବ ଇତିହାସର ଏକ ମୌଳିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ। ନିମ୍ନ, ମଧ୍ୟ ଓ ଉଚ୍ଚ ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକର ଅଧ୍ୟୟନ ମାଧ୍ୟମରେ ମାନବର ପ୍ରଯୁକ୍ତିଗତ ଦକ୍ଷତା ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ଉପଯୋଗ ବିଷୟରେ ଜାଣିହୁଏ। ହସ୍ତକୁଠାର ଓ କ୍ଲିଭରରୁ ଫ୍ଲେକ୍, ସ୍କ୍ରାପର, ବ୍ଲେଡ୍ ଓ ବ୍ୟୁରିନ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପକରଣର ବିବିଧତା ମାନବର ପ୍ରଯୁକ୍ତିଗତ ଅନୁକୂଳନକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ଭାରତର ନର୍ମଦା, ସୋଆନ୍, ଭୀମବେଟକା, ଅତ୍ତିରମ୍ପାକ୍କମ୍, ନେଭାସା ଓ ପଟନେ ପରି ସ୍ଥଳୀଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଯୁଗର ଅଧ୍ୟୟନରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଶିକାର, ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ, ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳନ ଓ ସାମୂହିକ ସହଯୋଗ ମାନବ ଜୀବନର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଥିଲା। ଏହିପରି, ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ଅଧ୍ୟୟନ ଭାରତୀୟ ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ଇତିହାସର ମୂଳ ଭିତ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ।
୧୧. UG / PG / UPSC / OPSC ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ
ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ
- ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ନିମ୍ନ, ମଧ୍ୟ ଓ ଉଚ୍ଚ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଆଲୋଚନା କର।
- ତିନୋଟି ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ଉପକରଣ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ତୁଳନା କର।
- ଭାରତର ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ସ୍ଥଳୀ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଗୁରୁତ୍ୱ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।
- ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ମାନବଙ୍କ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ ପ୍ରଣାଳୀ ବିଶ୍ଳେଷଣ କର।
- ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ମାନବ ଜୀବନରେ ପରିବେଶର ଭୂମିକା ଆଲୋଚନା କର।
ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ
- ପାଲିଓଲିଥିକ୍ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ କ’ଣ?
- ଅଶୁଲୀୟ ସଂସ୍କୃତି କ’ଣ?
- ହସ୍ତକୁଠାର ଓ କ୍ଲିଭର ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ?
- ଲେଭାଲୱା ପ୍ରଯୁକ୍ତି କ’ଣ?
- ନେଭାସା କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ?
- ଶିକାର ଓ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଆଧାରିତ ଅର୍ଥନୀତି କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?
- ରବର୍ଟ ବ୍ରୁସ୍ ଫୁଟ୍ କିଏ?
UPSC / OPSC ପାଇଁ ମନେ ରଖିବାକୁ ହେବା ତଥ୍ୟ
| ବିଷୟ | ମୁଖ୍ୟ ତଥ୍ୟ |
|---|---|
| ନିମ୍ନ ପାଲିଓଲିଥିକ୍ | ହସ୍ତକୁଠାର, କ୍ଲିଭର, କୋର୍ ଟୁଲ୍ |
| ମଧ୍ୟ ପାଲିଓଲିଥିକ୍ | ଫ୍ଲେକ୍, ସ୍କ୍ରାପର, ପଏଣ୍ଟ |
| ଉଚ୍ଚ ପାଲିଓଲିଥିକ୍ | ବ୍ଲେଡ୍, ବ୍ୟୁରିନ୍, ବିଶେଷୀକୃତ ଉପକରଣ |
| ଅତ୍ତିରମ୍ପାକ୍କମ୍ | ତାମିଲନାଡୁ |
| ନେଭାସା | ମହାରାଷ୍ଟ୍ର |
| ଭୀମବେଟକା | ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ |
| ପଟନେ | ମହାରାଷ୍ଟ୍ର |
| ରବର୍ଟ ବ୍ରୁସ୍ ଫୁଟ୍ | ଭାରତୀୟ ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ଗବେଷଣାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଅଗ୍ରଦୂତ |
Related Posts
Leave a Reply