ମେଟାଫିଜିକ୍ସର ପରିଚୟ (Metaphysical Issues) : ଦାର୍ଶନିକ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ

୧. ମେଟାଫିଜିକ୍ସର ପରିଚୟ (Introduction to Metaphysics)

iai.tv

୧.୧ ମେଟାଫିଜିକ୍ସର ଅର୍ଥ ଓ ସଂଜ୍ଞା

ମେଟାଫିଜିକ୍ସ (Metaphysics) ବା ତତ୍ତ୍ୱମୀମାଂସା ହେଉଛି ଦର୍ଶନ ଶାସ୍ତ୍ରର ଏକ ମୌଳିକ ଶାଖା, ଯାହା ବାସ୍ତବତା, ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ପଦାର୍ଥ, ମନ, କାରଣତ୍ୱ, ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ ଜଗତର ମୌଳିକ ସ୍ୱରୂପ ସମ୍ପର୍କରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ।

ସାଧାରଣ ଭାବରେ, ଆମେ ଜଗତରେ କ’ଣ ଦେଖୁଛୁ ଓ ଅନୁଭବ କରୁଛୁ, ତାହା ଜାଣିବା ସହିତ ଦର୍ଶନ ଏହା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ ଯେ ଏହି ଜଗତର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପ କ’ଣ ଏବଂ ଯାହା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖେ, ତାହାର ମୌଳିକ ଆଧାର କ’ଣ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସଂଜ୍ଞା: ତତ୍ତ୍ୱମୀମାଂସା ହେଉଛି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ବାସ୍ତବତାର ମୌଳିକ ସ୍ୱରୂପ ସମ୍ପର୍କିତ ଦାର୍ଶନିକ ଅନୁସନ୍ଧାନ।

୧.୨ ମେଟାଫିଜିକ୍ସ ଶବ୍ଦର ଉତ୍ପତ୍ତି

‘Metaphysics’ ଶବ୍ଦଟି ଗ୍ରୀକ୍ ଭାଷାର ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦରୁ ଗଠିତ:

• Meta: ପରେ ବା ଅତିକ୍ରମ କରି।
• Physis: ପ୍ରକୃତି।

ଏହି ଶବ୍ଦର ଐତିହାସିକ ବ୍ୟବହାର ଆରିଷ୍ଟଟଲ୍‌ଙ୍କ ଦାର୍ଶନିକ ରଚନାଗୁଡ଼ିକର ବିନ୍ୟାସ ସହ ସମ୍ପର୍କିତ। ତାଙ୍କର ପଦାର୍ଥ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ପ୍ରଥମ କାରଣ ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନାକୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ Metaphysics ନାମରେ ସଂକଳିତ କରାଯାଇଥିଲା।

ଏଠାରେ ମେଟାଫିଜିକ୍ସର ଅର୍ଥ କେବଳ ପ୍ରାକୃତିକ ଜଗତ ପରେ ଥିବା କୌଣସି ଅଲୌକିକ ଜଗତ ନୁହେଁ। ଏହା ଅସ୍ତିତ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ମୌଳିକ ନୀତି ଓ ଗଠନକୁ ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ।

୧.୩ ମେଟାଫିଜିକ୍ସର ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରଶ୍ନ

ତତ୍ତ୍ୱମୀମାଂସା ନିମ୍ନଲିଖିତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଅନୁସନ୍ଧାନ କରେ:

1. ପ୍ରକୃତ ବାସ୍ତବତା କ’ଣ?

2. ଆମେ ଯାହା ଦେଖୁଛୁ, ତାହା କି ବାସ୍ତବତାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପ?

3. ମନ ଓ ଶରୀରର ସମ୍ପର୍କ କ’ଣ?

4. ଜଗତରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେତେକ ବସ୍ତୁକୁ ସମାନ ବୋଲି କାହିଁକି ଚିହ୍ନିବା?

5. କୌଣସି ବସ୍ତୁର ମୌଳିକ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ତାହାର ଗୁଣ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ କ’ଣ?

6. ସାଧାରଣ ଗୁଣ ବା ସାର୍ବଜନୀନ ଧାରଣା (Universal) ପ୍ରକୃତରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖେ କି?

7. ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବସ୍ତୁ (Particular) ଓ ସାଧାରଣ ଗୁଣ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ କ’ଣ?

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରୋଟି ପ୍ରମୁଖ ବିଷୟ ହେଉଛି:

• Appearance and Reality — ପ୍ରତୀତି ଓ ବାସ୍ତବତା
• Mind and Matter — ମନ ଓ ପଦାର୍ଥ
• Substance and Attribute — ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଗୁଣ
• Universal and Particular — ସାମାନ୍ୟ ଓ ବିଶେଷ

ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଷୟ ମନୁଷ୍ୟର ଜ୍ଞାନ, ଅନୁଭବ ଓ ଜଗତ ସମ୍ପର୍କିତ ମୌଳିକ ବୁଝାମଣାକୁ ଗଭୀର କରିଥାଏ।

୨. ପ୍ରତୀତି ଓ ବାସ୍ତବତା (Appearance and Reality)

popsci.com

୨.୧ ପ୍ରତୀତିର ଅର୍ଥ (Meaning of Appearance)

ପ୍ରତୀତି ବା Appearance ହେଉଛି କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଆମ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ ବା ଚେତନା ନିକଟରେ ଯେପରି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ସେହି ରୂପ। ଆମେ ଦେଖିବା, ଶୁଣିବା, ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଓ ଅନୁଭବ କରିବା ମାଧ୍ୟମରେ ଜଗତ ସମ୍ପର୍କରେ ଜ୍ଞାନ ହାସଲ କରୁ।

କିନ୍ତୁ ଆମେ ଯାହା ଅନୁଭବ କରୁଛୁ, ତାହା ସବୁବେଳେ ବସ୍ତୁର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପ ସହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମେଳ ଖାଏ ନାହିଁ।

ଉଦାହରଣ:

• ମରୀଚିକାରେ ମରୁଭୂମିରେ ଦୂରରୁ ପାଣି ଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ପ୍ରକୃତରେ ପାଣି ନଥାଏ।
• ପାଣିରେ ବୁଡ଼ାଯାଇଥିବା ଏକ ସିଧା ବାଡ଼ି ବଙ୍କା ଦେଖାଯାଇପାରେ।
• ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୃଥିବୀ ଚାରିପାଖରେ ଗତି କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ପୃଥିବୀର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଓ ଅନ୍ୟ ଗତି ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରତୀତି।

ଏହି ଉଦାହରଣଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ଶାଏ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭବକୁ ସବୁବେଳେ ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

୨.୨ ବାସ୍ତବତାର ଅର୍ଥ (Meaning of Reality)

ବାସ୍ତବତା ବା Reality ହେଉଛି ଯାହା ପ୍ରକୃତରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖେ ବା ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ କେବଳ ଆମର ତତ୍କାଳିକ ଅନୁଭବ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

ତଥାପି, ବାସ୍ତବତାର ସଠିକ୍ ସ୍ୱରୂପ କ’ଣ—ଏହା ଏକ ଦାର୍ଶନିକ ପ୍ରଶ୍ନ। ବିଭିନ୍ନ ଦାର୍ଶନିକ ଏହାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉତ୍ତର ଦେଇଛନ୍ତି।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ବାସ୍ତବବାଦୀମାନେ ସାଧାରଣତଃ ମନୁଷ୍ୟର ଅନୁଭବଠାରୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଏକ ବାହ୍ୟ ଜଗତର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଆଦର୍ଶବାଦୀ ଦାର୍ଶନିକମାନେ ଚେତନା, ମନ ବା ଧାରଣାର ମୌଳିକ ଭୂମିକାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତି।

୨.୩ ପ୍ରତୀତି ଓ ବାସ୍ତବତା ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ

୨.୪ ପ୍ରମୁଖ ଦାର୍ଶନିକଙ୍କ ମତ

ପ୍ଲାଟୋ (Plato):

ପ୍ଲାଟୋଙ୍କ ଗୁହା ରୂପକ (Allegory of the Cave) ପ୍ରତୀତି ଓ ବାସ୍ତବତାର ସମ୍ପର୍କ ବୁଝିବାରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଉଦାହରଣ। ଗୁହାରେ ବନ୍ଦୀ ଲୋକମାନେ କାନ୍ଥରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଛାୟାକୁ ହିଁ ବାସ୍ତବତା ବୋଲି ଭାବନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଛାୟାର ପଛରେ ଥିବା ବସ୍ତୁ ଓ ବାହ୍ୟ ଜଗତ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ପରେ ସେମାନଙ୍କର ବୁଝାମଣା ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।

ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ମନୁଷ୍ୟର ସାଧାରଣ ଅନୁଭବ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପାରେ ଓ ଜ୍ଞାନ ଅଧିକ ଗଭୀର ଅନୁସନ୍ଧାନ ଆବଶ୍ୟକ କରେ।

ଇମାନୁଏଲ୍ କାଣ୍ଟ (Immanuel Kant):

କାଣ୍ଟ ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନରେ Phenomena ଓ Noumena ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କରିଥିଲେ।

• Phenomena: ବସ୍ତୁ ଆମର ଅନୁଭବ ଓ ଜ୍ଞାନର ଗଠନ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
• Noumena: ବସ୍ତୁକୁ ଆମର ଅନୁଭବରୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ବିଚାର କରିବାର ଧାରଣା; କିନ୍ତୁ କାଣ୍ଟଙ୍କ ମତରେ ବସ୍ତୁକୁ ନିଜ-ସ୍ୱରୂପରେ (thing-in-itself) ଆମେ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ଜାଣିପାରୁ ନାହିଁ।

୨.୫ ପ୍ରତୀତି ଓ ବାସ୍ତବତା ସମସ୍ୟାର ଗୁରୁତ୍ୱ

ଏହି ସମସ୍ୟା ଜ୍ଞାନମୀମାଂସା ଓ ତତ୍ତ୍ୱମୀମାଂସା—ଉଭୟ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହା ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନୁଭବ, ଧାରଣା ଓ ପ୍ରମାଣକୁ ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ଭାବେ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ମନେ ରଖନ୍ତୁ: ପ୍ଲାଟୋଙ୍କ ଗୁହା ରୂପକ ଓ କାଣ୍ଟଙ୍କ Phenomena–Noumena ପାର୍ଥକ୍ୟ ଏହି ବିଷୟର ମୁଖ୍ୟ ଉଦାହରଣ।

୩. ମନ ଓ ପଦାର୍ଥ (Mind and Matter)

note.com

୩.୧ ମନର ଅର୍ଥ (Meaning of Mind)

ମନ ହେଉଛି ଚେତନା, ଚିନ୍ତନ, ଅନୁଭବ, ସ୍ମୃତି, ଇଚ୍ଛା, କଳ୍ପନା ଓ ଭାବନା ସହ ସମ୍ପର୍କିତ ମାନସିକ ଜୀବନର ଏକ ସାଧାରଣ ଧାରଣା।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଆମେ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଘଟଣାକୁ ମନେ ପକାଉ, ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁ ବା କୌଣସି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ଭାବୁ, ସେତେବେଳେ ମାନସିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥାଏ।

୩.୨ ପଦାର୍ଥର ଅର୍ଥ (Meaning of Matter)

ପଦାର୍ଥ ବା Matter ହେଉଛି ଭୌତିକ ଜଗତ ସହ ସମ୍ପର୍କିତ ବସ୍ତୁ ଓ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଧାରଣା। ଆଧୁନିକ ବିଜ୍ଞାନରେ ପଦାର୍ଥ, ଶକ୍ତି, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଭୌତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଏ।

ମନ ଓ ପଦାର୍ଥ ସମସ୍ୟାରେ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ମାନସିକ ଅନୁଭବ ଓ ଭୌତିକ ମସ୍ତିଷ୍କ ମଧ୍ୟରେ କି ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି? ମନ କ’ଣ ପଦାର୍ଥଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର, ନା ଏହା ଭୌତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇପାରେ?

୩.୩ ମନ ଓ ପଦାର୍ଥ ସମସ୍ୟାର ପ୍ରମୁଖ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ

୧. ଦ୍ୱୈତବାଦ (Dualism)

ଦ୍ୱୈତବାଦ ଅନୁସାରେ ମନ ଓ ପଦାର୍ଥ ମୌଳିକ ଭାବେ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସତ୍ତା ବା ଅସ୍ତିତ୍ୱ।

ରେନେ ଡେକାର୍ଟ (René Descartes) ଆଧୁନିକ ଦ୍ୱୈତବାଦର ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରତିନିଧି।

ଡେକାର୍ଟଙ୍କ ମତରେ:

• ମନ ହେଉଛି ଚିନ୍ତନଶୀଳ ସତ୍ତା (Thinking substance)।
• ଶରୀର ହେଉଛି ବିସ୍ତାରଯୁକ୍ତ ଭୌତିକ ସତ୍ତା (Extended substance)।

ତାଙ୍କ ମତରେ ଚିନ୍ତନ ଓ ଭୌତିକ ବିସ୍ତାର ମୌଳିକ ଭାବେ ଭିନ୍ନ।

ଦ୍ୱୈତବାଦର ମୁଖ୍ୟ ସମସ୍ୟା: ଯଦି ମନ ଓ ଶରୀର ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସତ୍ତା, ତେବେ ମାନସିକ ଇଚ୍ଛା ଶାରୀରିକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରେ?

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଆମେ ହାତ ଉଠାଇବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ହାତ ଉଠିଥାଏ। ମାନସିକ ଇଚ୍ଛା ଓ ଭୌତିକ ଗତିର ଏହି ସମ୍ପର୍କକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ଦ୍ୱୈତବାଦ ପାଇଁ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଚାଲେଞ୍ଜ।

୨. ଏକତ୍ୱବାଦ (Monism)

ଏକତ୍ୱବାଦ ଅନୁସାରେ ବାସ୍ତବତାର ମୌଳିକ ଆଧାର ଗୋଟିଏ। ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ରହିଛି।

କ. ଭୌତିକବାଦ (Materialism):

ଭୌତିକବାଦ ମତରେ ଭୌତିକ ବାସ୍ତବତା ମୌଳିକ। ମାନସିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ମସ୍ତିଷ୍କ, ଶରୀର ଓ ଭୌତିକ ଜଗତ ସହ ସମ୍ପର୍କିତ ଭାବେ ବୁଝାଯାଏ।

ଆଧୁନିକ ଭୌତିକବାଦୀ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ମନର ଅବସ୍ଥା ଓ ମସ୍ତିଷ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ।

ଖ. ଆଦର୍ଶବାଦ (Idealism):

ଆଦର୍ଶବାଦର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର କେତେକ ରୂପରେ ମନ, ଚେତନା ବା ଧାରଣାକୁ ବାସ୍ତବତାର ମୌଳିକ ଆଧାର ବୋଲି ବିଚାର କରାଯାଏ।

ଜର୍ଜ ବର୍କଲି (George Berkeley) ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣର ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରତିନିଧି। ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନରେ ଅନୁଭବ ଓ ଧାରଣାର ମୌଳିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି।

୩. ମନ–ମସ୍ତିଷ୍କ ପରିଚୟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ (Mind–Brain Identity Theory)

ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଅନୁସାରେ ମାନସିକ ଅବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ମସ୍ତିଷ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥା ବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ସହ ଅଭିନ୍ନ ହୋଇପାରନ୍ତି।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରିବା ଓ ମସ୍ତିଷ୍କରେ ଘଟୁଥିବା ସମ୍ପୃକ୍ତ ସ୍ନାୟୁ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଏ।

ତଥାପି, ମାନସିକ ଅନୁଭବର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱରୂପ କିପରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯିବ, ତାହା ନେଇ ଦାର୍ଶନିକ ଆଲୋଚନା ଜାରି ରହିଛି।

୪. ଗୁଣ-ଦ୍ୱୈତବାଦ (Property Dualism)

ଗୁଣ-ଦ୍ୱୈତବାଦ ଅନୁସାରେ ବାସ୍ତବତା ଭୌତିକ ହୋଇଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଚେତନା ଓ ଅନୁଭବର ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ କେବଳ ଭୌତିକ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିହେବ କି ନାହିଁ, ସେଥିରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ।

ଏହା ମନ ଓ ପଦାର୍ଥ ସମସ୍ୟାର ଏକ ଆଧୁନିକ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ।

୩.୪ ମନ ଓ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ତୁଳନା

୩.୫ ମନ ଓ ପଦାର୍ଥ ସମସ୍ୟାର ଗୁରୁତ୍ୱ

ଏହି ସମସ୍ୟା ଚେତନା, ସ୍ୱାଧୀନ ଇଚ୍ଛା, ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପରିଚୟ ଓ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତାର ଦାର୍ଶନିକ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, କୌଣସି କମ୍ପ୍ୟୁଟର ମାନବଙ୍କ ପରି ଉତ୍ତର ଦେଇପାରୁଛି ବୋଲି ଏହାର ପ୍ରକୃତ ଚେତନା ଅଛି ବୋଲି କହିହେବ କି? ଏହା କେବଳ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତାର ପ୍ରଶ୍ନ ନୁହେଁ; ଏହା ମନ, ଅନୁଭବ ଓ ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ ଦାର୍ଶନିକ ପ୍ରଶ୍ନ।

ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ମନେ ରଖନ୍ତୁ: ଡେକାର୍ଟ—ଦ୍ୱୈତବାଦ; ବର୍କଲି—ଆଦର୍ଶବାଦ; ଭୌତିକବାଦ—ଭୌତିକ ବାସ୍ତବତାର ମୌଳିକତା।

୪. ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଗୁଣ (Substance and Attribute)

୪.୧ ଦ୍ରବ୍ୟର ଅର୍ଥ (Meaning of Substance)

ଦ୍ରବ୍ୟ ବା Substance ହେଉଛି ଏକ ଦାର୍ଶନିକ ଧାରଣା, ଯାହା କୌଣସି ବସ୍ତୁର ମୌଳିକ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବା ସେହି ବସ୍ତୁକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସତ୍ତା ଭାବେ ବିଚାର କରିବାର ଆଧାରକୁ ସୂଚାଏ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଏକ ଗଛକୁ ଆମେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବସ୍ତୁ ଭାବେ ଚିହ୍ନିଥାଉ। ଏହାର ଉଚ୍ଚତା, ରଙ୍ଗ, ଆକାର ଓ ପତ୍ରର ସଂଖ୍ୟା ବଦଳିପାରେ। ତଥାପି, ଏହାକୁ ଆମେ ସେହି ଗଛ ଭାବେ ଚିହ୍ନିପାରୁ।

ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ଗଛର ପରିଚୟ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ମୌଳିକ ଆଧାର କ’ଣ?

ବିଭିନ୍ନ ଦାର୍ଶନିକ ଏହାର ଭିନ୍ନ ଉତ୍ତର ଦେଇଛନ୍ତି।

୪.୨ ଗୁଣର ଅର୍ଥ (Meaning of Attribute)

ଗୁଣ ବା Attribute ହେଉଛି କୌଣସି ବସ୍ତୁର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ, ଧର୍ମ ବା ଲକ୍ଷଣ।

ଉଦାହରଣ:

• ଗଛର ଉଚ୍ଚତା
• ଗଛର ସବୁଜ ରଙ୍ଗ
• ଗଛର ଆକାର
• ଗଛର ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥା

ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଆମକୁ ଗଛ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତି। ତେବେ ଗୁଣ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟର ସମ୍ପର୍କ କ’ଣ—ଏହା ଏକ ଦାର୍ଶନିକ ସମସ୍ୟା।

୪.୩ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଗୁଣର ପାର୍ଥକ୍ୟ

ଏହି ତୁଳନା ଏକ ସାଧାରଣ ବୁଝାମଣା ପ୍ରଦାନ କରେ। କିନ୍ତୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଗୁଣର ସଠିକ୍ ସମ୍ପର୍କ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ ଦାର୍ଶନିକ ଏକମତ ନୁହନ୍ତି।

୪.୪ ଆରିଷ୍ଟଟଲ୍‌ଙ୍କ ଦ୍ରବ୍ୟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ

ଆରିଷ୍ଟଟଲ୍ (Aristotle) ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱମୀମାଂସାରେ ଦ୍ରବ୍ୟର ଧାରଣାକୁ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ବିଶେଷ ବସ୍ତୁ ବା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସତ୍ତାକୁ ପ୍ରାଥମିକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭାବେ ବିଚାର କରାଯାଇଥାଏ। ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗଛ, ଘୋଡ଼ା ବା ମନୁଷ୍ୟ ଏହାର ଉଦାହରଣ ହୋଇପାରେ।

ଏକ ବସ୍ତୁର ରଙ୍ଗ, ଆକାର ବା ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ସେହି ବସ୍ତୁର ମୌଳିକ ପରିଚୟ ଓ ଅସ୍ତିତ୍ୱ କିପରି ରହିଥାଏ, ତାହା ଦ୍ରବ୍ୟ ସମ୍ପର୍କିତ ଚିନ୍ତନର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ପ୍ରଶ୍ନ।

ଆରିଷ୍ଟଟଲ୍‌ଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ କେବଳ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକର ସମୁଦାୟ ଭାବେ ବୁଝାଯାଏ ନାହିଁ; ବସ୍ତୁର ରୂପ, ପଦାର୍ଥ ଓ ସ୍ୱରୂପର ଆଲୋଚନା ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ରଖେ।

୪.୫ ଡେକାର୍ଟଙ୍କ ଦ୍ରବ୍ୟ ଧାରଣା

ଡେକାର୍ଟଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଦ୍ରବ୍ୟର ଧାରଣା ମନ ଓ ଶରୀରର ପାର୍ଥକ୍ୟ ସହ ସମ୍ପର୍କିତ।

• ଚିନ୍ତନ ମନର ମୌଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ।
• ବିସ୍ତାର ଭୌତିକ ପଦାର୍ଥର ମୌଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ।

ଡେକାର୍ଟ ମନ ଓ ଭୌତିକ ପଦାର୍ଥକୁ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସତ୍ତା ଭାବେ ବିଚାର କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ରବ୍ୟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଆଧୁନିକ ମନ–ଶରୀର ସମସ୍ୟାର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର।

୪.୬ ସ୍ପିନୋଜାଙ୍କ ଦ୍ରବ୍ୟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ

ବାରୁଖ ସ୍ପିନୋଜା (Baruch Spinoza) ଦ୍ରବ୍ୟର ଏକତ୍ୱବାଦୀ ଧାରଣା ପ୍ରସ୍ତାବ କରିଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ମତରେ ଚରମ ଅର୍ଥରେ ଗୋଟିଏ ଅନନ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସେ ଈଶ୍ୱର ବା ପ୍ରକୃତି (God or Nature) ସହ ସମ୍ପର୍କିତ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଚିନ୍ତନ ଓ ବିସ୍ତାର ହେଉଛି ସେହି ଦ୍ରବ୍ୟର ଗୁଣ ବା Attribute।

ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ମନ ଓ ପଦାର୍ଥକୁ ଦୁଇଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟ ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ମୌଳିକ ବାସ୍ତବତାର ଭିନ୍ନ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ଭାବେ ବୁଝାଯାଏ।

୪.୭ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଗୁଣ ସମସ୍ୟାର ଗୁରୁତ୍ୱ

ଏହି ସମସ୍ୟା ବସ୍ତୁର ପରିଚୟ, ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ବାସ୍ତବତାର ଗଠନକୁ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଶାରୀରିକ ଅବସ୍ଥା, ଜ୍ଞାନ, ରୁଚି ଓ ଚିନ୍ତାଧାରା ସମୟ ସହ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇପାରେ। ତେବେ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପରିଚୟ କିପରି ଅବ୍ୟାହତ ରହେ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଗୁଣ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପରିଚୟର ସମ୍ପର୍କକୁ ଉଜାଗର କରେ।

ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ମନେ ରଖନ୍ତୁ:

• ଆରିଷ୍ଟଟଲ୍ — ବିଶେଷ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ବସ୍ତୁର ସ୍ୱରୂପ।
• ଡେକାର୍ଟ — ଚିନ୍ତନଶୀଳ ମନ ଓ ବିସ୍ତାରଯୁକ୍ତ ପଦାର୍ଥ।
• ସ୍ପିନୋଜା — ଏକ ମୌଳିକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ତାହାର ଗୁଣ।

୫. ସାମାନ୍ୟ ଓ ବିଶେଷ (Universal and Particular)

evolveconsciousness.org

୫.୧ ସାମାନ୍ୟର ଅର୍ଥ (Meaning of Universal)

ସାମାନ୍ୟ ବା Universal ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ସାଧାରଣ ଗୁଣ, ଧର୍ମ ବା ବର୍ଗଗତ ଧାରଣା, ଯାହା ଅନେକ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବସ୍ତୁ ବା ବିଶେଷ ସତ୍ତାରେ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ହୋଇପାରେ।

ଉଦାହରଣ:

• ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗ — ଅନେକ ବସ୍ତୁରେ ଥାଇପାରେ।
• ମାନବତା — ଅନେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ ସାଧାରଣ ଧାରଣା।
• ତ୍ରିଭୁଜତ୍ୱ — ବିଭିନ୍ନ ତ୍ରିଭୁଜରେ ଥିବା ସାଧାରଣ ଗୁଣ।
• ଗଛତ୍ୱ — ଗଛ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁ ସହ ସମ୍ପର୍କିତ ସାଧାରଣ ଧାରଣା।

ସାମାନ୍ୟ ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—ଏହି ସାଧାରଣ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଆମ ମନର ଧାରଣା, ନା ସେଗୁଡ଼ିକର କୌଣସି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବାସ୍ତବ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଛି?

୫.୨ ବିଶେଷର ଅର୍ଥ (Meaning of Particular)

ବିଶେଷ ବା Particular ହେଉଛି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି, ବସ୍ତୁ ବା ଘଟଣା, ଯାହାକୁ ଅନ୍ୟ ସମାନ ପ୍ରକାରର ବସ୍ତୁଠାରୁ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇପାରେ।

ଉଦାହରଣ:

• ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲାଲ୍ ଗୋଲାପ।
• ଆପଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗଛ।
• ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତ୍ରିଭୁଜ।
• ଜଣେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି।

ଏହି ଉଦାହରଣରେ “ଗୋଲାପ”, “ଗଛ” ବା “ମନୁଷ୍ୟ” ସାଧାରଣ ବର୍ଗକୁ ସୂଚାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗୋଲାପ ବା ଗଛ ହେଉଛି ଏକ ବିଶେଷ ବସ୍ତୁ।

୫.୩ ସାମାନ୍ୟ ଓ ବିଶେଷର ପାର୍ଥକ୍ୟ

୫.୪ ସାମାନ୍ୟର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରମୁଖ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ

୧. ବାସ୍ତବବାଦ (Realism)

ସାମାନ୍ୟ ସମ୍ପର୍କିତ ଦାର୍ଶନିକ ବାସ୍ତବବାଦ ଅନୁସାରେ ସାଧାରଣ ଗୁଣ ବା Universal କେବଳ ମନୁଷ୍ୟର ଶବ୍ଦ ବା ମାନସିକ ଧାରଣା ନୁହେଁ; ସେଗୁଡ଼ିକର କୌଣସି ପ୍ରକାରର ବାସ୍ତବ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରହିଛି।

ପ୍ଲାଟୋଙ୍କ ମତ: ପ୍ଲାଟୋଙ୍କ Forms ବା Ideas ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଅନୁସାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୋଚର ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, କିନ୍ତୁ Forms ହେଉଛି ସ୍ଥାୟୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିଗମ୍ୟ ଆଦର୍ଶ ରୂପ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଜଗତରେ ଆମେ ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତୁ ଦେଖୁ। ପ୍ଲାଟୋଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ଆଦର୍ଶ ରୂପକୁ ଏହି ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ବିଚାର କରାଯାଏ।

୨. ନାମବାଦ (Nominalism)

ନାମବାଦ ଅନୁସାରେ ସାମାନ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ପାଇଁ ଆମେ ସାଧାରଣ ନାମ, ଶବ୍ଦ ବା ବର୍ଗୀକରଣ ବ୍ୟବହାର କରୁ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, “ଗଛ” ଶବ୍ଦଟି ଅନେକ ଭିନ୍ନ ଗଛକୁ ସୂଚାଏ। ନାମବାଦୀ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏହି ସାଧାରଣ ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରିବା ମାତ୍ରରୁ ଗଛତ୍ୱ ନାମକ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସତ୍ତା ଅଛି ବୋଲି ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ।

୩. ଧାରଣାବାଦ (Conceptualism)

ଧାରଣାବାଦ ଅନୁସାରେ ସାମାନ୍ୟ ଧାରଣାଗୁଡ଼ିକ ମନରେ ଗଠିତ ହୁଏ। ଆମେ ଅନେକ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବସ୍ତୁର ସାଧାରଣ ଲକ୍ଷଣ ଚିହ୍ନଟ କରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟିଏ ଧାରଣାରେ ସଂଗଠିତ କରୁ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଭିନ୍ନ ଆକାର ଓ ରଙ୍ଗର ଅନେକ ଗଛକୁ ଦେଖି ଆମେ “ଗଛ” ବୋଲି ଏକ ସାଧାରଣ ଧାରଣା ଗଠନ କରିପାରୁ।

୫.୫ ପ୍ଲାଟୋ ଓ ଆରିଷ୍ଟଟଲ୍‌ଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ

ପ୍ଲାଟୋ ସାଧାରଣ ରୂପ ବା Forms ର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ଥାୟୀ ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଆରିଷ୍ଟଟଲ୍ ସାଧାରଣ ରୂପ ବା ସ୍ୱରୂପକୁ ବାସ୍ତବ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥକ୍ ଜଗତରେ ରଖିବା ଧାରଣାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିନଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ବିଶେଷ ବସ୍ତୁ ଓ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱରୂପର ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି।

ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟ ସାମାନ୍ୟର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ସମ୍ପର୍କିତ ଦାର୍ଶନିକ ବିତର୍କର ଏକ ମୂଳ ଅଂଶ।

୫.୬ ସାମାନ୍ୟ ଓ ବିଶେଷ ସମସ୍ୟାର ଗୁରୁତ୍ୱ

ଏହି ସମସ୍ୟା ଭାଷା, ଜ୍ଞାନ, ବର୍ଗୀକରଣ ଓ ବାସ୍ତବତାର ସ୍ୱରୂପକୁ ବୁଝିବାରେ ଉପଯୋଗୀ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଆଇନରେ ସମସ୍ତ ନାଗରିକଙ୍କୁ ସମାନ ଅଧିକାର ଦେବାର ନୀତି ଏକ ସାଧାରଣ ନୀତି। କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକଙ୍କ ପରିସ୍ଥିତି ଓ ଆବଶ୍ୟକତା ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ। ଏଠାରେ ସାଧାରଣ ନୀତି ଓ ବିଶେଷ ପରିସ୍ଥିତିର ସମ୍ପର୍କ ବୁଝିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ମନେ ରଖନ୍ତୁ: ପ୍ଲାଟୋ—Forms ର ବାସ୍ତବବାଦୀ ଧାରଣା; Nominalism—ସାମାନ୍ୟର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପ୍ରତି ସନ୍ଦେହ; Conceptualism—ମନରେ ସାଧାରଣ ଧାରଣା ଗଠନ।

୬. ଚାରୋଟି ମେଟାଫିଜିକାଲ୍ ସମସ୍ୟାର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତୁଳନା

୭. UPSC, OPSC, UG ଓ PG ପାଇଁ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନ

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ

1. ମେଟାଫିଜିକ୍ସର ଅର୍ଥ, ପ୍ରକୃତି ଓ ପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ଆଲୋଚନା କରନ୍ତୁ।

2. ପ୍ରତୀତି ଓ ବାସ୍ତବତା ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ। ପ୍ଲାଟୋ ଓ କାଣ୍ଟଙ୍କ ମତ ଆଲୋଚନା କରନ୍ତୁ।

3. ମନ ଓ ପଦାର୍ଥ ସମସ୍ୟାରେ ଦ୍ୱୈତବାଦ ଓ ଏକତ୍ୱବାଦର ତୁଳନା କରନ୍ତୁ।

4. ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଗୁଣ ସମ୍ପର୍କରେ ଆରିଷ୍ଟଟଲ୍, ଡେକାର୍ଟ ଓ ସ୍ପିନୋଜାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।

5. ସାମାନ୍ୟ ଓ ବିଶେଷର ସମ୍ପର୍କ ଆଲୋଚନା କରି ବାସ୍ତବବାଦ, ନାମବାଦ ଓ ଧାରଣାବାଦର ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାନ୍ତୁ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ

• ମେଟାଫିଜିକ୍ସ କ’ଣ?
• Appearance ଓ Reality ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ?
• ଡେକାର୍ଟଙ୍କ ଦ୍ୱୈତବାଦ କ’ଣ?
• ଭୌତିକବାଦ କ’ଣ?
• Substance ଓ Attribute ର ଅର୍ଥ କ’ଣ?
• Universal ଓ Particular ର ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଉଦାହରଣ ଦିଅନ୍ତୁ।
• Nominalism କ’ଣ?
• ପ୍ଲାଟୋଙ୍କ Forms ସିଦ୍ଧାନ୍ତ କ’ଣ?

୮. ଉପସଂହାର (Conclusion)

ମେଟାଫିଜିକ୍ସ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଜଗତର ବାହ୍ୟ ରୂପକୁ ଦେଖିବା ସହିତ ତାହାର ମୌଳିକ ସ୍ୱରୂପ ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତନ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ।

ପ୍ରତୀତି ଓ ବାସ୍ତବତାର ଅଧ୍ୟୟନ ଆମକୁ ଜ୍ଞାନର ସୀମା ବୁଝାଏ। ମନ ଓ ପଦାର୍ଥର ଆଲୋଚନା ଚେତନା ଓ ଭୌତିକ ଜଗତର ସମ୍ପର୍କକୁ ପରୀକ୍ଷା କରେ। ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଗୁଣର ଅଧ୍ୟୟନ ବସ୍ତୁର ପରିଚୟ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମସ୍ୟାକୁ ଉଜାଗର କରେ। ସେହିପରି, ସାମାନ୍ୟ ଓ ବିଶେଷର ଆଲୋଚନା ସାଧାରଣ ଧାରଣା ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବସ୍ତୁର ସମ୍ପର୍କକୁ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଏହି ଚାରୋଟି ସମସ୍ୟା କେବଳ ପ୍ରାଚୀନ ଦାର୍ଶନିକ ବିତର୍କ ନୁହେଁ; ଚେତନା, କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା, ବୈଜ୍ଞାନିକ ଜ୍ଞାନ, ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପରିଚୟ ଓ ବାସ୍ତବତାର ସ୍ୱରୂପ ବିଷୟରେ ଆଧୁନିକ ଆଲୋଚନାରେ ମଧ୍ୟ ଏଗୁଡ଼ିକର ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି।

Description

ମେଟାଫିଜିକ୍ସର ପରିଚୟ ଓ ଚାରୋଟି ମୁଖ୍ୟ ସମସ୍ୟା—ପ୍ରତୀତି ଓ ବାସ୍ତବତା, ମନ ଓ ପଦାର୍ଥ, ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଗୁଣ, ସାମାନ୍ୟ ଓ ବିଶେଷ—ସମ୍ପର୍କରେ UG, PG, UPSC ଓ OPSC ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓଡ଼ିଆ ନୋଟ୍ସ।

.