ନବପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗ (Neolithic Culture): ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କୃଷି ସଂସ୍କୃତିର ଅଞ୍ଚଳ, ଫସଲ, ଜୀବିକା ପଦ୍ଧତି ଓ ବାସସ୍ଥାନ ଗଠନ

9

୧. ନବପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ପରିଚୟ

ନବପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗ ବା Neolithic Age ମାନବ ଇତିହାସର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ଯ୍ୟାୟ। ଏହି ସମୟରେ ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ମଣିଷ କେବଳ ଶିକାର ଓ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଉପରେ ନିର୍ଭର ନକରି ଧୀରେ ଧୀରେ ଉଦ୍ଭିଦ ଚାଷ, ପଶୁପାଳନ ଏବଂ ସ୍ଥାୟୀ ବା ଅର୍ଦ୍ଧସ୍ଥାୟୀ ବସତି ଗଠନ ଆରମ୍ଭ କଲା।

ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ପ୍ରାୟତଃ ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ବିପ୍ଳବ (Neolithic Revolution) କୁହାଯାଏ। ଏହାର ଅର୍ଥ ଏକ ଦିନରେ ଘଟିଥିବା ବିପ୍ଳବ ନୁହେଁ; ବରଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ, ପଶୁପାଳନ, ଔଜାର ନିର୍ମାଣ ଓ ବସତି ଜୀବନରେ ଘଟିଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନ।

ନବପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ

• ପଥରକୁ ଘଷି ଚିକ୍କଣ କରି ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା କୁରାଢ଼ି, ଛେଣି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଔଜାରର ବ୍ୟବହାର।
• କୃଷି ଓ ପଶୁପାଳନର କ୍ରମାଗତ ବିକାଶ।
• ଗହମ, ଯବ, ଧାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମିଲେଟ୍‌ ଭଳି ଫସଲର ଅଞ୍ଚଳଭିତ୍ତିକ ଚାଷ।
• ମାଟି, କାଠ, ବାଉଁଶ, ଘାସ ଓ ପଥର ବ୍ୟବହାର କରି ବାସଗୃହ ନିର୍ମାଣ।
• ମାଟିପାତ୍ର ତିଆରି ଓ ଖାଦ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣର ବିକାଶ—ଯଦିଓ ସବୁ ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟରେ ମାଟିପାତ୍ର ଏକା ସମୟରେ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇନଥିଲା।
• ଗ୍ରାମୀଣ ବସତି ଓ ସାମାଜିକ ସହଯୋଗର ବିକାଶ।

ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଟୀକା: ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ନବପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ସମୟରେ ହୋଇନଥିଲା। ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମର ମେହରଗଡ଼, ଗଙ୍ଗା ଉପତ୍ୟକା, ପୂର୍ବ ଭାରତ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର କୃଷି ସଂସ୍କୃତିରେ ସମୟ, ଫସଲ, ପଶୁପାଳନ ଓ ବାସସ୍ଥାନରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।

୨. ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରମୁଖ ଭୌଗୋଳିକ ଅଞ୍ଚଳ

ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ସଂସ୍କୃତିକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଚାରିଟି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ:

1. ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଭସ୍ମସ୍ତୂପ ବା Ash Mound ଅଞ୍ଚଳ।
2. ପୂର୍ବ ଭାରତ ଓ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାରତର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କୃଷି ସଂସ୍କୃତି।
3. ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ପାଦଦେଶ ଓ ଗଙ୍ଗା ଉପତ୍ୟକାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କୃଷି ଅଞ୍ଚଳ।
4. ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶ, ବିଶେଷତଃ ବାଲୁଚିସ୍ତାନର ମେହରଗଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ।

ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରେ ଜଳବାୟୁ, ମାଟି, ଜଳସମ୍ପଦ, ବନସ୍ପତି ଓ ପଶୁଜଗତର ପାର୍ଥକ୍ୟ ଯୋଗୁଁ କୃଷି ଓ ଜୀବିକାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା।

Pre and protohistoric cultures of India

+2

୩. ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଓ ଭସ୍ମସ୍ତୂପ ସ୍ଥଳୀ

10

୩.୧ ଭୌଗୋଳିକ ବିସ୍ତାର

ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ସଂସ୍କୃତି ମୁଖ୍ୟତଃ ଆଜିର କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ଓ ତେଲେଙ୍ଗାନାର ଦକ୍ଷିଣାପଥୀୟ ମାଳଭୂମିରେ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା। କୃଷ୍ଣା, ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା, ଭୀମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକା ଏହି ବସତିଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପରିବେଶ ଯୋଗାଇଥିଲା।

ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥଳୀଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:

• ଉତ୍ନୁର (Utnur) — ଭସ୍ମସ୍ତୂପ ପରମ୍ପରା ପାଇଁ ପରିଚିତ।
• ବୁଦିହାଲ (Budihal) — ପଶୁପାଳନ ଓ ସାମୂହିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବୁଝିବାରେ ଉପଯୋଗୀ।
• ପିକଲିହାଲ (Piklihal) — ପଶୁପାଳନ ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀବିକାର ପ୍ରମାଣ।
• ସଙ୍ଗନକଲ୍ଲୁ (Sanganakallu) — ପଥର ଔଜାର ନିର୍ମାଣ ଓ ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ବସତି ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
• ହଲ୍ଲୁର (Hallur) — ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ସଂସ୍କୃତି ଅଧ୍ୟୟନର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥଳୀ।

ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ମିଳିଥିବା ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ପ୍ରମାଣ ଦର୍ଶାଏ ଯେ କୃଷି ଓ ପଶୁପାଳନ ପରସ୍ପରକୁ ସହାୟତା କରୁଥିବା ଜୀବିକା ପଦ୍ଧତି ଥିଲା।

Study Page

+2

୩.୨ Ash Mound ବା ଭସ୍ମସ୍ତୂପ କ’ଣ?

karnatakatravel.blogspot.com

Ash Mounds ହେଉଛି ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର କିଛି ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ସ୍ଥଳୀରେ ମିଳୁଥିବା ବଡ଼ ଭସ୍ମ ବା ପାଉଁଶର ସ୍ତୂପ। ଏହାର ଗଠନରେ ପୋଡ଼ା ପଶୁମଳ, ଉଦ୍ଭିଦ ଅବଶିଷ୍ଟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୈବ ପଦାର୍ଥର ଅବଶେଷ ଥାଇପାରେ।

ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍‌ମାନଙ୍କ ମତରେ ଏହି ଭସ୍ମସ୍ତୂପଗୁଡ଼ିକ ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗୋରୁ ରଖିବା ସ୍ଥାନ ବା ପଶୁଖୁଆଡ଼ ସହ ସମ୍ପର୍କିତ ଥିଲା। ଗୋରୁର ମଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଜୈବ ପଦାର୍ଥ ଜମା ହେବା ପରେ ତାହା ଜଳିବା ବା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଭାବେ ପୋଡ଼ାଯିବା ଫଳରେ ଏପରି ସ୍ତୂପ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଇପାରେ। କେତେକ ସ୍ଥଳୀରେ ଏହାର ପୁନରାବୃତ୍ତି ଓ ସାମୂହିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ସୂଚନା ମିଳେ।

ତଥାପି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭସ୍ମସ୍ତୂପର ନିର୍ମାଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସମାନ ଥିଲା ବୋଲି ଧରିନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Current Anthropology: Vol 52, No S4

+1

୩.୩ ଫସଲ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ

ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଶୁଷ୍କ ଜଳବାୟୁ ସହନଶୀଳ ଶସ୍ୟ ଓ ମିଲେଟ୍‌ର ଗୁରୁତ୍ୱ ଥିଲା।

• ରାଗି ବା ମାଣ୍ଡିଆ (Finger millet)
• ଛୋଟ ମିଲେଟ୍‌ର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତି
• ଡାଲିଜାତୀୟ ଫସଲ
• କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅନ୍ୟ ଶସ୍ୟ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ଖାଦ୍ୟ

ଏଠାରେ ମିଳିଥିବା ଉଦ୍ଭିଦ ଅବଶେଷ ଓ ପଶୁ ହାଡ଼ର ଅଧ୍ୟୟନ ଦ୍ୱାରା ଫସଲ ଚାଷ ଏବଂ ପଶୁପାଳନର ଗୁରୁତ୍ୱ ବୁଝିହୁଏ। ତେବେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥଳୀରେ ଏକା ପ୍ରକାର ଫସଲ ଚାଷ ହେଉଥିଲା ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।

Current Anthropology: Vol 52, No S4

+1

୩.୪ ଜୀବିକା ପଦ୍ଧତି

ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ କୃଷି–ପଶୁପାଳନ ମିଶ୍ରିତ ଅର୍ଥନୀତି (Agro-pastoral economy) ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

1. ପଶୁପାଳନ: ଗୋରୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୃହପାଳିତ ପଶୁ ଜୀବିକାର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଥିଲେ।
2. କୃଷି: ମିଲେଟ୍‌ ଓ ଡାଲିଜାତୀୟ ଫସଲ ଚାଷ କରାଯାଉଥିଲା।
3. ଶିକାର ଓ ସଂଗ୍ରହ: ବନ୍ୟ ପଶୁ ଶିକାର, ଫଳ, କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଅନ୍ୟ ବନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଜାରି ରହିଥିଲା।
4. ସାମୂହିକ କାର୍ଯ୍ୟ: ପଶୁ ରଖିବା, ଜଳସମ୍ପଦ ବ୍ୟବହାର ଓ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ସାମୂହିକ ସହଯୋଗ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଇପାରେ।

୩.୫ ବାସସ୍ଥାନର ଗଠନ

ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକମାନେ ସାଧାରଣତଃ ନଦୀ ଓ ଜଳସମ୍ପଦ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥାନ, ମାଳଭୂମି ଓ ଚାରଣଭୂମି ନିକଟରେ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରୁଥିଲେ।

• ମାଟି, କାଠ, ଘାସ ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନୀୟ ସାମଗ୍ରୀରେ ଘର ତିଆରି ହେଉଥିଲା।
• ଚାଷ ଜମି ଓ ପଶୁ ଚରାଇବା ସ୍ଥାନ ବସତିର ଅର୍ଥନୈତିକ ଜୀବନ ସହ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା।
• କେତେକ ସ୍ଥଳୀରେ ପଶୁ ରଖିବା ପାଇଁ ବାଡ଼ଘେରା ସ୍ଥାନ ଥିବାର ପ୍ରମାଣ ମିଳେ।
• ସ୍ଥାୟୀ ଓ ଋତୁକାଳୀନ ବସତିର ମିଶ୍ର ରୂପ ଥାଇପାରେ।

ଏହି ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ଜୀବନ କେବଳ ଚାଷ ଉପରେ ନୁହେଁ, ପଶୁପାଳନ ଓ ଚାରଣଭୂମିର ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଭର କରୁଥିଲା।

୪. ପୂର୍ବ ଭାରତ ଓ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାରତର ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ସଂସ୍କୃତି

10

୪.୧ ଭୌଗୋଳିକ ବିସ୍ତାର ଓ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥଳୀ

ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାରତରେ ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ସଂସ୍କୃତି ବିଭିନ୍ନ ପରିବେଶରେ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା। ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତର ମୈଦାନ, ବିହାରର ନଦୀ ଉପତ୍ୟକା, ଛୋଟନାଗପୁର ମାଳଭୂମି ଓ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାରତର ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ପରମ୍ପରା ଦେଖାଯାଏ।

ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥଳୀ:

• ଚିରାନ୍ଦ (Chirand), ବିହାର: ହାଡ଼ ଓ ଶିଙ୍ଗର ଔଜାର, ପଥର ଔଜାର, ମାଟିପାତ୍ର ଓ ଜୀବିକା ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରମାଣ।
• ସେନୁୱାର (Senuwar), ବିହାର: କୃଷି, ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀବନ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
• ଦାଓଜାଲି ହାଡିଙ୍ଗ (Daojali Hading), ଆସାମ: ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାରତର ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ପରମ୍ପରାର ପରିଚିତ ସ୍ଥଳୀ।
• ସାରୁତାରୁ (Sarutaru), ଆସାମ: ପଥର ଔଜାର ଓ ଅଞ୍ଚଳୀୟ ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରମାଣ।
• କୁଚାଇ (Kuchai), ଓଡ଼ିଶା: ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ଔଜାର ପରମ୍ପରା ଅଧ୍ୟୟନରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ; ଏଠାରେ ମିଳିଥିବା ପ୍ରମାଣକୁ ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ କୃଷି ଗ୍ରାମର ସମାନ ଭାବେ ଧରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Pre and protohistoric cultures of India

+2

୪.୨ ଔଜାର ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତି

ପୂର୍ବ ଭାରତର ଅନେକ ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ସ୍ଥଳୀରେ ଘଷି ଚିକ୍କଣ କରାଯାଇଥିବା ପଥର କୁରାଢ଼ି ବା celts, ଛେଣି, ଘଷିବା ପଥର, ହାଡ଼ ଓ ଶିଙ୍ଗରେ ତିଆରି ଔଜାର ଏବଂ ମାଟିପାତ୍ର ମିଳିଛି।

ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାରତର କେତେକ ସ୍ଥଳୀରେ ଚିକ୍କଣ ପଥର କୁରାଢ଼ି, ଛେଣି ଓ ବିଶେଷ ଆକୃତିର ପଥର ଔଜାର ମିଳିଛି। ଏହି ଔଜାରଗୁଡ଼ିକ ଜଙ୍ଗଲ ସଫା କରିବା, କାଠ କାଟିବା, ଘର ତିଆରି କରିବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୈନନ୍ଦିନ କାମରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଇପାରେ।

୪.୩ ଫସଲ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ

ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନରେ ଅଞ୍ଚଳଭିତ୍ତିକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଥିଲା।

• ଧାନ: ଗଙ୍ଗା ଉପତ୍ୟକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆର୍ଦ୍ର ଅଞ୍ଚଳରେ ଧାନ ଚାଷର ପ୍ରମାଣ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
• ଡାଲିଜାତୀୟ ଫସଲ: ମଟର, ମସୁର ଓ ଅନ୍ୟ ଡାଲିଜାତୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ ଖାଦ୍ୟର ଅଂଶ ହୋଇଥାଇପାରେ।
• ଗହମ ଓ ଯବ: କେତେକ ଉତ୍ତର ଓ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଶସ୍ୟର ପ୍ରମାଣ ମିଳିଛି।
• ବନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ: କନ୍ଦମୂଳ, ଫଳ, ମାଛ ଓ ଶିକାର କରାଯାଇଥିବା ପଶୁ ଖାଦ୍ୟର ଉତ୍ସ ଥିଲେ।

ଫସଲର ଉପସ୍ଥିତି ପ୍ରମାଣ କରିବା ପାଇଁ ପୋଡ଼ା ଶସ୍ୟ, ଧାନର ଚୋପା, ଉଦ୍ଭିଦର ଅଣୁଜୀବାଶ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନବଟାନିକ ପ୍ରମାଣ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଏ। କୌଣସି ସ୍ଥଳୀରେ ଧାନର ଅବଶେଷ ମିଳିଲେ ତାହାର ତାରିଖ ଓ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

Pre and protohistoric cultures of India

+1

୪.୪ ଜୀବିକା ପଦ୍ଧତି

ପୂର୍ବ ଭାରତର ଅନେକ ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଜୀବିକା କୃଷି, ପଶୁପାଳନ, ଶିକାର ଓ ସଂଗ୍ରହର ମିଶ୍ରଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିଲା।

• ନଦୀ ଓ ଜଳାଶୟ ନିକଟରେ ବସୁଥିବା ଲୋକ ମାଛ ଓ ଜଳଜ ସମ୍ପଦ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ।
• ଜଙ୍ଗଲ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ କନ୍ଦମୂଳ, ଫଳ ଓ ବନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିଲେ।
• ଚାଷ ଓ ପଶୁପାଳନ ସହ ଶିକାର ମଧ୍ୟ ଚାଲୁ ରହିଥିଲା।
• ପଥର, ହାଡ଼ ଓ ଶିଙ୍ଗର ଔଜାର ଦୈନନ୍ଦିନ ଉତ୍ପାଦନ ଓ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲା।

ଏଠାରେ ମନେ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ ଯେ ନବପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ସମସ୍ତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୃଷକ ହୋଇଯାଇନଥିଲେ। ଅନେକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟରେ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ଓ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ଚାଲିଥିଲା।

୪.୫ ବାସସ୍ଥାନର ଗଠନ

ପୂର୍ବ ଭାରତର ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ବସତିରେ ଘର ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ସ୍ଥାନୀୟ ପରିବେଶରୁ ମିଳୁଥିବା ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା।

• କାଠ, ବାଉଁଶ, ଘାସ ଓ ମାଟିରେ ତିଆରି ଘର।
• କେତେକ ସ୍ଥଳୀରେ କାଠ ବା ବାଉଁଶର ଖୁଣ୍ଟ ଓ ମାଟିର ପ୍ରଲେପ ଦେଇ କାନ୍ଥ ତିଆରି କରାଯାଉଥିଲା।
• ମାଟିପାତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ରାନ୍ଧିବା ଓ ସଂରକ୍ଷଣରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା।
• ନଦୀ ଉପତ୍ୟକା ଓ ଉର୍ବର ଭୂମି ନିକଟରେ ବସତି ସ୍ଥାପନ କୃଷି ପାଇଁ ସୁବିଧାଜନକ ଥିଲା।

ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାରତର ଅତ୍ୟଧିକ ବର୍ଷା ଓ ଜଙ୍ଗଲମୟ ପରିବେଶରେ ଜୀବନଯାପନର ରୂପ ଶୁଷ୍କ ଦକ୍ଷିଣାପଥ ଅଞ୍ଚଳଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଥିଲା। ଏହି ପରିବେଶଗତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଔଜାର, ବସତି ଓ ଜୀବିକାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଥିଲା।

Pre and protohistoric cultures of India

+1

୫. ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ପାଦଦେଶ ଓ ଗଙ୍ଗା ଉପତ୍ୟକାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କୃଷି ସଂସ୍କୃତି

8

୫.୧ ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥାନ

ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ପାଦଦେଶ ଓ ବେଲନ୍‌ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକାରେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କୃଷି ଓ ସ୍ଥାୟୀ ବସତିର ବିକାଶ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥଳୀ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଛି।

ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥଳୀ:

• କୋଲ୍ଡିହୱା (Koldihwa)
• ମହାଗରା (Mahagara)
• ଚୋପାନୀ ମାଣ୍ଡୋ (Chopani Mando)
• ଲାହୁରାଦେୱା (Lahuradewa)

ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ଶିକାରୀ–ସଂଗ୍ରାହକ ଜୀବନରୁ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ବସତି ପ୍ରତି ଗତିଶୀଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଇପାରେ।

Pre and protohistoric cultures of India

+1

୫.୨ କୋଲ୍ଡିହୱା ଓ ମହାଗରାର ଗୁରୁତ୍ୱ

କୋଲ୍ଡିହୱା: ଏଠାରେ ଘଷି ଚିକ୍କଣ କରାଯାଇଥିବା ପଥର ଔଜାର, ମାଇକ୍ରୋଲିଥ୍‌, ହାତରେ ତିଆରି ମାଟିପାତ୍ର ଓ ଧାନ ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରମାଣ ମିଳିଛି। ଏହି ସ୍ଥଳୀକୁ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଧାନ ବ୍ୟବହାର ଓ ଚାଷ ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନାରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ।

ମହାଗରା: ଏଠାରେ ଘରର ଚଟାଣ, ଖୁଣ୍ଟର ଗାତ, ମାଟିପାତ୍ର, ଶସ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣରେ ବ୍ୟବହୃତ ପଥର ଓ ପଶୁପାଳନର ପ୍ରମାଣ ମିଳିଛି। ଗୋରୁର ଖୁର ଚିହ୍ନ ଥିବା ଏକ ବାଡ଼ଘେରା ସ୍ଥାନକୁ ପଶୁ ରଖିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ସ୍ଥାନ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।

ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱ: ଏହି ଦୁଇ ସ୍ଥଳୀ କୃଷି, ପଶୁପାଳନ ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀବନର ପରସ୍ପର ସମ୍ପର୍କ ବୁଝାଇବାରେ ସହାୟକ।

Pre and protohistoric cultures of India

+1

୫.୩ ଫସଲ ଓ ଜୀବିକା

ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଧାନ ଚାଷ ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରମାଣ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ତଥାପି, ଏହି ପ୍ରମାଣର ତାରିଖ ଓ ଧାନର ପ୍ରକୃତି ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଗବେଷଣାରେ ଆଲୋଚନା ରହିଛି। ତେଣୁ “ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମ ଧାନ ଚାଷ ହୋଇଥିଲା” ବୋଲି ସର୍ତ୍ତହୀନ ଦାବି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଓ ପ୍ରମାଣିତ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ସରେ ଧାନ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶସ୍ୟ, ଡାଲିଜାତୀୟ ଫସଲ, ପଶୁପାଳନ, ମାଛଧରା, ଶିକାର ଓ ବନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

୫.୪ ବାସଗୃହ ଓ ଗ୍ରାମ ଗଠନ

ମହାଗରା ଭଳି ସ୍ଥଳୀରେ ଘରର ଚଟାଣ ଓ ଖୁଣ୍ଟର ଗାତ ଆଧାରରେ ଗୋଲାକାର ବା ଅଣ୍ଡାକାର ଘର ଥିବାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ମିଳେ। କାଠ, ଘାସ, ବାଉଁଶ ଓ ମାଟିରେ ଘର ତିଆରି ହେଉଥିବାର ସୂଚନା ମିଳେ।

• ଘର ଭିତରେ ଚଟାଣ ଓ ଚୁଲି ଥାଇପାରୁଥିଲା।
• ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ପାଇଁ କ୍ୱର୍ନ୍‌ (quern) ଓ ମୁଲର୍‌ (muller) ଭଳି ପଥର ଔଜାର ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା।
• ପଶୁ ରଖିବା ପାଇଁ ବାଡ଼ଘେରା ସ୍ଥାନ ଗ୍ରାମର ଅର୍ଥନୈତିକ ଗଠନର ଅଂଶ ଥିଲା।
• ଘର ଓ ପଶୁଖୁଆଡ଼ର ବିନ୍ୟାସ ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀବନର ଯୋଜନାବଦ୍ଧ ରୂପକୁ ସୂଚିତ କରେ।

୫.୫ ଐତିହାସିକ ମହତ୍ତ୍ୱ

ବିନ୍ଧ୍ୟ–ବେଲନ୍‌ ଅଞ୍ଚଳ ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନର ଆରମ୍ଭ ଏକ ସରଳ ଓ ସମାନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ନଥିଲା। ଶିକାର, ସଂଗ୍ରହ, ଧାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଫସଲ ଚାଷ, ପଶୁପାଳନ ଏବଂ ଗ୍ରାମୀଣ ବସତିର ବିକାଶ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ପରସ୍ପର ସହ ଜଡ଼ିତ ରହିଥିଲା।

୬. ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କୃଷି ସଂସ୍କୃତି

6

୬.୧ ମେହରଗଡ଼ର ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥାନ

ମେହରଗଡ଼ (Mehrgarh) ଆଜିର ପାକିସ୍ତାନର ବାଲୁଚିସ୍ତାନ ଅଞ୍ଚଳର କାଚି ସମତଳଭୂମିରେ, ବୋଲାନ୍‌ ନଦୀ ଅଞ୍ଚଳ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କୃଷି ଓ ପଶୁପାଳନ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ସ୍ଥଳୀ।

ଏଠାରେ ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ବସତିର ଆରମ୍ଭ ପ୍ରାୟ ସପ୍ତମ ସହସ୍ରାବ୍ଦ ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଥିବାର ପ୍ରମାଣ ମିଳିଛି। ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ମାଟିପାତ୍ରର ବ୍ୟବହାର ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ଚାଷ ଓ ପଶୁପାଳନ କରୁଥିବାର ପ୍ରମାଣ ମିଳିଥାଏ। ଏହାକୁ Pre-pottery Neolithic ବା ମାଟିପାତ୍ର ପୂର୍ବ ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ କୁହାଯାଏ।

Pre and protohistoric cultures of India

+1

୬.୨ ଫସଲ ଓ ପଶୁପାଳନ

ମେହରଗଡ଼ର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କୃଷି ଅର୍ଥନୀତିରେ ଗହମ ଓ ଯବ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

ମେହରଗଡ଼ରେ ଶସ୍ୟ ଅବଶେଷ ଓ ଇଟାରେ ରହିଯାଇଥିବା ଉଦ୍ଭିଦ ଚିହ୍ନ ଭଳି ପ୍ରମାଣରୁ ପ୍ରାଚୀନ କୃଷି ବିଷୟରେ ତଥ୍ୟ ମିଳିଛି। ଆରମ୍ଭରେ ଶିକାର ମଧ୍ୟ ଜୀବିକାର ଏକ ଅଂଶ ଥିଲା; ପରେ ପଶୁପାଳନ ଓ ଚାଷର ଗୁରୁତ୍ୱ ବଢ଼ିଲା।

Pre and protohistoric cultures of India

+1

୬.୩ ଜୀବିକା ପଦ୍ଧତି

ମେହରଗଡ଼ରେ ଜୀବିକାର ପରିବର୍ତ୍ତନ କିଛି ମୁଖ୍ୟ ଦିଗରେ ଦେଖାଯାଏ:

1. ଶିକାର ଓ ବନ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ ସଂଗ୍ରହରୁ ଚାଷ ଓ ପଶୁପାଳନ ଦିଗକୁ କ୍ରମାଗତ ଗତି।
2. ଯବ ଓ ଗହମ ଭଳି ଶସ୍ୟ ଚାଷ।
3. ମେଣ୍ଢା, ଛେଳି ଓ ଗୋରୁ ପାଳନ।
4. ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଘର ବା କୋଠରୀର ବ୍ୟବହାର।
5. ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବସତିର ବିସ୍ତାର ଓ ଘରଗୁଡ଼ିକର ଅଧିକ ସୁସଂଗଠିତ ବିନ୍ୟାସ।

ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ମଣିଷକୁ ଅଧିକ ସ୍ଥାୟୀ ବସତି ଗଠନ କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥିଲା।

୬.୪ ବାସସ୍ଥାନର ଗଠନ

ମେହରଗଡ଼ର ଅନ୍ୟତମ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହେଉଛି ମାଟିର ଇଟାରେ ତିଆରି ଘର ଓ ସଂରକ୍ଷଣ କୋଠରୀ।

• ଆୟତାକାର କୋଠରୀ ବିଶିଷ୍ଟ ଘର ତିଆରି କରାଯାଉଥିଲା।
• କେତେକ ଘରରେ ଏକାଧିକ କୋଠରୀ ଥିଲା।
• ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ରଖାଯାଉଥିଲା।
• ବସତି ବଢ଼ିବା ସହ ଘର ଓ ସଂରକ୍ଷଣ ସ୍ଥାନର ବିନ୍ୟାସରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଗଲା।

ମେହରଗଡ଼ର ପ୍ରମାଣରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ସମାଜରେ କୃଷି, ଖାଦ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ଘର ନିର୍ମାଣ ପରସ୍ପର ସମ୍ପର୍କିତ ଥିଲା।

Pre and protohistoric cultures of India

+1

୭. ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ଅଞ୍ଚଳ: କାଶ୍ମୀର

7

ଯଦିଓ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ଚାରିଟି ପ୍ରମୁଖ ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଇଛି, ତଥାପି କାଶ୍ମୀରର ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ବୁର୍ଜାହୋମ (Burzahom) ଓ ଗୁଫକ୍ରାଲ (Gufkral) ଏଠାର ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥଳୀ।

• ବୁର୍ଜାହୋମରେ ଭୂମି ଖୋଳି ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ଗର୍ତ୍ତାକାର ଘର ବା pit dwellings ମିଳିଛି।
• ହାଡ଼ର ଔଜାର ଓ ଚିକ୍କଣ ପଥର ଔଜାର ମିଳିଛି।
• ଗହମ, ଯବ ଓ ଡାଲିଜାତୀୟ ଫସଲର ପ୍ରମାଣ ମିଳିଛି।
• ପଶୁପାଳନ ସହ ଶିକାର, ମାଛଧରା ଓ ଜଳାଶୟର ସମ୍ପଦ ବ୍ୟବହାର ମଧ୍ୟ ଜୀବିକାର ଅଂଶ ଥିଲା।

ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ସମସ୍ତ ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ପ୍ରକାର ବାସସ୍ଥାନ ଗଠନ ହୋଇନଥିଲା।

Pre and protohistoric cultures of India

+1

୮. ଫସଲ, ଜୀବିକା ଓ ବାସସ୍ଥାନର ତୁଳନାତ୍ମକ ଅଧ୍ୟୟନ

ଟୀକା: ଏହି ତାଲିକା ଅଞ୍ଚଳୀୟ ପ୍ରବୃତ୍ତିର ସାରାଂଶ। ଫସଲ, ତାରିଖ ଓ ବାସସ୍ଥାନର ପ୍ରମାଣ ସ୍ଥଳୀ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ।

Pre and protohistoric cultures of India

+2

୯. ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ଐତିହାସିକ ମହତ୍ତ୍ୱ

ନବପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ମହତ୍ତ୍ୱ କେବଳ ନୂଆ ପଥର ଔଜାର ବ୍ୟବହାରରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଏହା ମଣିଷର ଜୀବିକା, ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କ ଓ ପରିବେଶ ସହ ସମ୍ପର୍କରେ ଗଭୀର ପରିବର୍ତ୍ତନର ସମୟ ଥିଲା।

1. ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ: ଚାଷ ଓ ପଶୁପାଳନ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତିର ନୂତନ ଉପାୟ ସୃଷ୍ଟି କଲା।
2. ସ୍ଥାୟୀ ବସତି: ଘର, ସଂରକ୍ଷଣ କୋଠରୀ ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ବସତିର ବିକାଶ ହେଲା।
3. ପ୍ରଯୁକ୍ତି: ଘଷି ଚିକ୍କଣ କରାଯାଇଥିବା ପଥର ଔଜାର, ମାଟିପାତ୍ର ଓ ଶସ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣର ଉପକରଣ ଗୁରୁତ୍ୱ ଲାଭ କଲା।
4. ଖାଦ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ: ଅତିରିକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣର ସୁଯୋଗ ଜୀବିକାରେ ନୂତନ ସ୍ଥିରତା ଆଣିଲା।
5. ସାମାଜିକ ସହଯୋଗ: ଚାଷ, ପଶୁପାଳନ ଓ ବସତି ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣରେ ସାମୂହିକ କାର୍ଯ୍ୟର ଗୁରୁତ୍ୱ ବଢ଼ିଲା।
6. ଅଞ୍ଚଳୀୟ ବିବିଧତା: ଧାନ ଚାଷ, ମିଲେଟ୍‌ ଚାଷ, ଗହମ–ଯବ ଚାଷ ଓ ପଶୁପାଳନ ଭଳି ଭିନ୍ନ ଅର୍ଥନୈତିକ ରୂପ ଗଠିତ ହେଲା।

୧୦. UPSC/OPSC ଓ UG/PG ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ

1. ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରମୁଖ ଭୌଗୋଳିକ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ଆଲୋଚନା କର।
2. ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର Ash Mound ସଂସ୍କୃତିର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ, ଜୀବିକା ଓ ଐତିହାସିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଶ୍ଳେଷଣ କର।
3. ମେହରଗଡ଼ର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ପ୍ରମାଣ ଆଧାରରେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କୃଷି ଓ ପଶୁପାଳନର ବିକାଶ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।
4. କୋଲ୍ଡିହୱା ଓ ମହାଗରାର ପ୍ରମାଣ ଆଧାରରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ–ଗଙ୍ଗା ଅଞ୍ଚଳର କୃଷି ଓ ବାସସ୍ଥାନ ଗଠନ ଆଲୋଚନା କର।
5. ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ଫସଲ, ପଶୁପାଳନ ଓ ବାସସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କ ତୁଳନା କର।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ

• Neolithic Revolution କ’ଣ?
• Ash Mound କ’ଣ?
• ମେହରଗଡ଼ କେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ?
• ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଦୁଇଟି ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ସ୍ଥଳୀର ନାମ ଲେଖ।
• ମହାଗରାରେ ମିଳିଥିବା ପଶୁପାଳନର ପ୍ରମାଣ କ’ଣ?
• ବୁର୍ଜାହୋମର pit dwelling କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ?
• Pre-pottery Neolithic କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ?
• ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ଜୀବିକାରେ ଶିକାର ଓ ସଂଗ୍ରହ କାହିଁକି ଜାରି ରହିଥିଲା?

୧୧. MCQ ଅଭ୍ୟାସ

1. ମେହରଗଡ଼ କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ?କାଶ୍ମୀରବାଲୁଚିସ୍ତାନଓଡ଼ିଶାତାମିଲନାଡୁ

2. ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର Ash Mounds କେଉଁ ଜୀବିକା ସହ ବିଶେଷ ଭାବରେ ସମ୍ପର୍କିତ?ସାମୁଦ୍ରିକ ବାଣିଜ୍ୟଗୋରୁ ପାଳନ ଓ ପଶୁଖୁଆଡ଼ଲୌହ ଉତ୍ପାଦନନଗର ଯୋଜନା

3. ମହାଗରା କେଉଁ ପ୍ରମାଣ ପାଇଁ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ?ବିଶାଳ ରାଜପ୍ରାସାଦପଶୁଖୁଆଡ଼ ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ବସତିରୋମୀୟ ମୁଦ୍ରାଲୌହ ତୋପ

4. କାଶ୍ମୀରର ବୁର୍ଜାହୋମର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ କ’ଣ?ଗର୍ତ୍ତାକାର ଘରବିଶାଳ ଇଟାର ନଗରସମୁଦ୍ର ବନ୍ଦରପିରାମିଡ୍

5. ମେହରଗଡ଼ର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କୃଷିର ମୁଖ୍ୟ ଶସ୍ୟ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଥିଲା?ଚା, କଫିଯବ ଓ ଗହମରବର ଓ ଜୁଟ୍କେବଳ ଧାନ

ସ୍କୋର: 0/5ପୁଣି ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ

ଉପସଂହାର

ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ନବପ୍ରସ୍ତରୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଏକକ, ସମାନ ଓ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ସମୟରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ନୁହେଁ। ମେହରଗଡ଼ର ଗହମ–ଯବ ଚାଷ, ବିନ୍ଧ୍ୟ–ଗଙ୍ଗା ଅଞ୍ଚଳର ଧାନ ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ବସତି, ପୂର୍ବ ଭାରତର ମିଶ୍ର ଜୀବିକା ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ପଶୁପାଳନ–ଭସ୍ମସ୍ତୂପ ପରମ୍ପରା ଏହାର ଆଞ୍ଚଳିକ ବିବିଧତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।

ଏହି ସଂସ୍କୃତିର ଅଧ୍ୟୟନ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଜାଣିପାରୁ ଯେ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ, ପଶୁପାଳନ, ଘର ନିର୍ମାଣ ଓ ସ୍ଥାୟୀ ବସତିର ବିକାଶ ମାନବ ସମାଜକୁ କିପରି ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲା।